Bohater (ang. The Hero) to jeden z podstawowych archetypów i tropów literatury fantastycznej, przedstawiający postać wyróżniającą się niezwykłą odwagą, determinacją, wytrwałością oraz niezłomnym dążeniem do zwycięstwa. Jego najważniejszym zadaniem jest pokonanie sił zła i chaosu, często w celu zapobieżenia katastrofie o znacznej skali. Archetyp ten może reprezentować postać dowolnej płci.
Charakterystyka bohatera
Cechy archetypowego bohatera przekraczają możliwości zwykłych ludzi. Jego wyjątkowość wiąże się z pierwiastkiem boskości, który pobudza go do wielkich czynów i umożliwia przezwyciężanie przeciwności. Oprócz niezwykłej siły charakteru postać taka często odznacza się ponadprzeciętną wytrzymałością fizyczną i odpornością na cierpienie. Potrafi przetrwać wyjątkowo niebezpieczne doświadczenia oraz obrażenia, które w rzeczywistości mogłyby okazać się śmiertelne.
Sposób przedstawiania bohatera zależy od konstrukcji opowieści. Niektóre postacie początkowo nie różnią się od otaczających je ludzi, a własne zdolności i odwagę odkrywają dopiero podczas kolejnych prób. Inne już na początku fabuły dysponują umiejętnościami oraz determinacją pozwalającymi im przeciwstawić się przeciwnikowi.
Niezależnie od sposobu przedstawienia zasadniczą cechą bohatera pozostaje zdolność do stawiania czoła zagrożeniom wymagającym wyjątkowego męstwa i wytrwałości, które pozostawałyby poza możliwościami zwykłego człowieka.
Bohater a protagonista
W znaczeniu literackim pojęcia bohatera i protagonisty nie są całkowicie tożsame. Protagonista to centralna postać, której cele i działania stanowią główną oś fabuły, jednak nie musi ona wykazywać cech charakterystycznych dla heroicznego archetypu. Podobnie postać dokonująca bohaterskich czynów nie zawsze pełni funkcję protagonisty.
Istotne znaczenie ma również perspektywa narracyjna, czyli punkt widzenia, za którego pośrednictwem odbiorca poznaje wydarzenia. Czytelnicy zazwyczaj utożsamiają się z postacią, której doświadczenia i sposób postrzegania rzeczywistości dominują w opowieści.
Szczególnie rozpowszechnionym rozwiązaniem jest połączenie funkcji protagonisty, bohatera heroicznego i głównego punktu widzenia narracji. Pozwala to odbiorcy poznawać najważniejsze wydarzenia bezpośrednio poprzez doświadczenia centralnej postaci.
Rozdzielenie tych funkcji może natomiast prowadzić do sytuacji, w której postać stanowiąca główny punkt odniesienia narracji jedynie obserwuje lub relacjonuje działania właściwego bohatera, w tym jego zwycięstwo nad przeciwnikiem.
W szerszym zastosowaniu literackim termin „bohater” często odnosi się zatem do postaci łączącej rolę protagonisty z funkcją głównego punktu widzenia opowieści.
Bibliografia
- Pringle, David, et al. The Ultimate Encyclopedia of Fantasy: The definitive illustrated guide. London: Headline, 2021.