Motyw bohatera odnosi się do postaci większej niż życie – niezależnie od płci – która w obliczu wielkiego niebezpieczeństwa i przeciwności losu wykazuje się wyjątkową odwagą, determinacją oraz umiejętnościami. Dzięki temu odnosi zwycięstwo, a przy okazji zazwyczaj zapobiega jakiejś katastrofie.
Archetyp bohatera stanowi fundament tego motywu. Bohater posiada niezwykłe pokłady odwagi, determinacji i wytrwałości, a także wyjątkowo silną wolę osiągnięcia i zwycięstwa.
Cechy bohatera
Większość bohaterów wydaje się posiadać nadludzką wytrzymałość fizyczną i niezwykłą odporność. Potrafią przetrwać niezwykle bolesne próby, które dla prawdziwego człowieka zakończyłyby się śmiercią.
Cechy archetypowego bohatera wykraczają poza możliwości zwykłych śmiertelników. W bohaterze tkwi iskra boskości, która popycha go ku wielkości i daje mu siłę do pokonania sił zła oraz chaosu.
Niektórzy bohaterowie rozpoczynają swoją drogę jako zwyczajni ludzie, podobni do otaczających ich osób, a swoje talenty i odwagę odkrywają dopiero dzięki próbom, którym muszą stawić czoła. Inni pojawiają się w opowieści już w pełni ukształtowani, gotowi zmierzyć się z przeciwnikiem i ocalić sytuację.
Dobrym przykładem pierwszego typu jest Harry Potter. W momencie rozpoczęcia historii jest zwyczajnym chłopcem, wychowywanym przez krewnych, który nie wyróżnia się szczególnymi osiągnięciami w nauce. Jednocześnie posiada w sobie zdolność dokonywania rzeczy niezwykłych. Jego historia pokazuje więc bohatera, który z pozoru jest zwyczajnym człowiekiem, lecz stopniowo odkrywa własne możliwości w obliczu kolejnych prób.
Przykładem bohatera, który wyrusza na drogę odzyskania swojego dziedzictwa, są Sigurd i Aragorn. Obaj otrzymują miecze będące dziedzictwem przodków. Ich miecze zostają złamane i nie mogą służyć do odzyskania królestwa, dopóki nie zostaną przekute.
Miecz Sigurda zostaje złamany przez Odyna podczas ostatniej bitwy jego ojca, Sigmunda. Po przekuciu miecza Sigurd wyrusza, by pomścić ojca i odzyskać królestwo poprzez podbój. Podobnie Aragorn otrzymuje dziedziczny miecz Narsil, który zostaje złamany przez jego przodka Elendila podczas jego ostatniej bitwy z Sauronem. Po przekuciu miecza w Andúril Aragorn wyrusza, by pomścić ojca i odzyskać swoje dziedzictwo oraz królestwo poprzez podbój.
W obu przypadkach droga bohatera łączy się więc z dziedzicznym mieczem, śmiercią ojca, jego pomszczeniem oraz odzyskaniem królestwa. Po zniszczeniu Jedynego Pierścienia Aragorn zdobywa również Arwenę, podobnie jak Sigurd po odzyskaniu królestwa zdobywa Brynhild.
Bohater a protagonista
Oczywiście protagonista opowieści – czyli postać, której dążenia stanowią główną oś fabuły – nie musi być bohaterem i odwrotnie.
Jako ludzie w naturalny sposób utożsamiamy się jednak z postacią, której sposób postrzegania świata kształtuje większość opowieści, czyli z postacią będącą punktem widzenia narracji. Zazwyczaj odbieramy historię jako bardziej satysfakcjonującą, jeśli to właśnie ta postać jest głównym bohaterem.
Jeżeli punkt widzenia narracji jedynie relacjonuje wydarzenia, podczas gdy bohater pokonuje złoczyńcę, możemy odczuwać pewien dystans wobec opowieści.
To częściowo wyjaśnia, dlaczego w szerszym znaczeniu literackim termin „bohater” odnosi się właśnie do postaci, która jednocześnie jest protagonistą oraz postacią, z której perspektywy przedstawiona jest historia. Obie te role stają się wówczas nierozłączne.
Harry Potter stanowi również przykład postaci, której rola protagonisty wzmacnia jej funkcję bohatera. To jego doświadczenia i sposób postrzegania świata prowadzą odbiorcę przez historię, dzięki czemu przemiana zwyczajnego chłopca w postać zdolną stawić czoła znacznie potężniejszym siłom staje się centralnym elementem opowieści.
Bibliografia
- The Heroes of Tolkien by David Day
- Harry Potter i Kamień Filozoficzny 2002
- The Ultimate Encyclopedia of Fantasy by David Pringle