Filmy fantasy (ang. fantasy movies) to odmiana twórczości filmowej wykorzystująca fantastyczne światy, zjawiska i wydarzenia, których przedstawienie umożliwiają techniki tworzenia iluzji ekranowej. Rozwój tego rodzaju kina jest ściśle związany z historią efektów specjalnych, animacji oraz komputerowego przetwarzania obrazu.
Początki fantastyki filmowej
Kino od początku swojego istnienia opierało się na technikach pozwalających tworzyć pozór rzeczywistych wydarzeń. Odpowiednie ustawienie kamery i montaż umożliwiały przedstawianie sytuacji, które nie musiały przebiegać przed obiektywem w sposób widoczny na ekranie. Ta właściwość odróżniała wczesny film od radia i telewizji, rozwijających się początkowo jako środki przekazu nastawione na transmisję wydarzeń na żywo.
Pierwsi filmowcy chętnie wykorzystywali możliwości tworzenia iluzji za pomocą cięć montażowych i podwójnej ekspozycji. Techniki te pozwalały między innymi przedstawiać nagłe znikanie postaci, nadając obrazom filmowym charakter magiczny.
W okresie kina niemego efekty tego rodzaju pozostawały wyraźnie dostrzegalnym elementem języka filmowego. Nawet produkcje dążące do realizmu przedstawiały rzeczywistość w sposób silnie przekształcony przez środki właściwe kinematografii. Zjawisko to stało się przedmiotem satyrycznej powieści Elmera Rice’a A Voyage to Purilia (1930), w której obraz świata kreowany przez realistyczne filmy hollywoodzkie został przedstawiony jako absurdalna utopia, daleka od rzeczywistości.
Rozwój kina dźwiękowego i animacji
Wprowadzenie technologii rejestracji dźwięku ułatwiło filmowcom tworzenie wiarygodnych przedstawień rzeczywistych doświadczeń. Realizm stał się dominującym celem znacznej części produkcji filmowej, jednak fantastyka zachowała trwałe miejsce w kinematografii.
Szczególną rolę w jej rozwoju odegrały filmy przeznaczone dla dzieci, które sprzyjały dalszemu doskonaleniu technik przedstawiania niezwykłych wydarzeń i światów.
Istotne możliwości zapewniła również animacja rysunkowa. Pozwalała ona tworzyć rzeczywistości rządzące się własnymi prawami natury, niezależnymi od ograniczeń filmu aktorskiego. Produkcja pełnometrażowych filmów animowanych wymagała jednak większych nakładów czasu i pieniędzy.
Walt Disney wykazał, że przedsięwzięcia tego rodzaju mogą być opłacalne ekonomicznie. Rozwijana przez niego animacja przyczyniła się do ukształtowania odrębnego świata filmowego, pozostającego w szczególnej relacji z rzeczywistością i posiadającego własne konwencje.
Technologie komputerowe i współczesne kino fantasy
Kolejny etap rozwoju fantastyki filmowej wiązał się z zastosowaniem komputerów do generowania i przetwarzania obrazów. Technologie cyfrowe umożliwiły przezwyciężenie wcześniejszych trudności w łączeniu animacji z materiałem aktorskim, poszerzając możliwości przedstawiania fantastycznych wydarzeń.
Znaczącymi przykładami przemian technologicznych i artystycznych w kinematografii stały się serie Star Wars, The Matrix oraz The Lord of the Rings. Ich sukcesy wiązały się z istotnymi zmianami w sposobach realizacji filmów i wykorzystania efektów wizualnych.
Rozwój technik komputerowych otworzył przed kinem fantasy nowe możliwości, których podstawę stanowią rozwiązania wypracowywane od początków kinematografii. Fantastyka filmowa obejmuje przy tym zróżnicowane formy twórczości, rozwijane w wielu krajach i wykorzystujące rozmaite sposoby przedstawiania niezwykłych światów oraz zjawisk.
Bibliografia
- Pringle, David, et al. The Ultimate Encyclopedia of Fantasy: The definitive illustrated guide. London: Headline, 2021.