How to Get Ahead in Advertising to brytyjski film fantasy satyrycznej z 1989 roku w reżyserii Bruce’a Robinsona, który był również autorem scenariusza. W rolach głównych wystąpili Richard E. Grant i Rachel Ward. Film trwa 94 minuty i łączy czarną komedię z elementami fantastyki groteskowej, przedstawiając krytykę przemysłu reklamowego, nadmiernego marketingu i komercjalizacji życia społecznego.
Fabuła
Głównym bohaterem jest niegdyś błyskotliwy specjalista od reklamy, który doświadcza poważnego kryzysu zawodowego podczas pracy nad kampanią promującą krem na czyraki. Trudności związane z przygotowaniem reklamy skłaniają go do refleksji nad działalnością branży, w której dotychczas odnosił sukcesy.
Mężczyzna zaczyna dostrzegać społeczne szkody wynikające z nadmiernego marketingu i podporządkowywania kolejnych dziedzin życia zasadom komercji. Postanawia przeciwstawić się przemysłowi reklamowemu, jednak realizację tego zamiaru utrudnia mu niezwykłe zjawisko.
Na jego ciele pojawia się czyrak, który niespodziewanie zaczyna przemawiać. Narośl okazuje się obdarzona własną świadomością i osobowością. Jest bezwzględna, cyniczna i całkowicie pozbawiona skrupułów, a jej poglądy pozostają zgodne z zasadami świata reklamy.
Czyrak sprzeciwia się próbom zerwania bohatera z dotychczasowym zawodem, ponieważ nie zamierza dopuścić do utraty źródła utrzymania. Stopniowo przejmuje coraz większą kontrolę nad swoim gospodarzem, aż ostatecznie całkowicie go sobie podporządkowuje.
Motywy fantastyczne i groteska
Centralnym elementem fantastycznym filmu jest ożywiona narośl, która zyskuje zdolność mówienia, samodzielnego myślenia i wpływania na zachowanie człowieka.
Czyrak stanowi uosobienie cynizmu i bezwzględności charakterystycznych dla krytykowanego w filmie przemysłu reklamowego. Jego dążenie do zachowania dotychczasowego sposobu życia pozostaje w konflikcie z przemianą poglądów głównego bohatera.
Fantastyczny motyw stopniowego przejmowania kontroli nad człowiekiem nadaje opowieści groteskowy charakter. Wewnętrzny konflikt bohatera zostaje przedstawiony poprzez fizyczną obecność drugiej, niezależnej osobowości, która ostatecznie zdobywa nad nim władzę.
Satyra społeczna
How to Get Ahead in Advertising jest ostrą satyrą na przemysł reklamowy oraz społeczne konsekwencje nadmiernej komercjalizacji.
Bohater początkowo należy do środowiska, którego działalność zaczyna później kwestionować. Jego próba odrzucenia dotychczasowych przekonań zostaje jednak udaremniona przez fantastyczną istotę reprezentującą skrajnie cyniczne podejście do działalności zawodowej.
Film wykorzystuje czarny humor, groteskę i celowo bezlitosną satyrę. Komizm wynika przede wszystkim z absurdalnej sytuacji bohatera oraz kontrastu między jego narastającymi wątpliwościami moralnymi a bezwzględnymi poglądami przemawiającego czyraka.
Geneza i odbiór
Film stanowi kolejną współpracę Bruce’a Robinsona i Richarda E. Granta po kultowej komedii Withnail i ja (ang. Withnail & I). Ze względu na ponowne spotkanie reżysera i aktora oraz podobieństwo satyrycznego charakteru obu produkcji How to Get Ahead in Advertising bywa traktowany jako nieformalna kontynuacja wcześniejszego filmu.
W materiale źródłowym szczególnie wysoko oceniono występ Richarda E. Granta, którego obsadzenie w roli głównej uznano za wyjątkowo trafne.
Pozytywnie wyróżniono również bezkompromisowy charakter satyry, jej mroczny humor oraz wyjątkowo zjadliwą krytykę przemysłu reklamowego. Film łączy groteskową fantastykę z komedią społeczną, wykorzystując motyw świadomej, przejmującej kontrolę narośli do przedstawienia konfliktu między moralnymi przekonaniami jednostki a cynizmem świata komercji.
Bibliografia
- Pringle, David, et al. The Ultimate Encyclopedia of Fantasy: The definitive illustrated guide. London: Headline, 2021.