Mały diabeł (wł. Il piccolo diavolo, ang. The Little Devil) to włoski film fantasy komediowej z 1988 roku w reżyserii Roberta Benigniego, który był również autorem scenariusza. W rolach głównych wystąpili Roberto Benigni i Walter Matthau. Film trwa 101 minut i przedstawia historię demona, który po nieudanym egzorcyzmie po raz pierwszy trafia do świata ludzi.
Fabuła
Głównym bohaterem jest cyniczny egzorcysta pracujący dla Watykanu, grany przez Waltera Matthau. Zostaje wezwany do kobiety opętanej przez demona, którego ma wypędzić.
Egzorcyzm pozornie kończy się powodzeniem, jednak duch nie zostaje odesłany do piekła. Zamiast tego trafia do szafy, skąd przedostaje się do świata ludzi.
Demon, grany przez Roberta Benigniego, nigdy wcześniej nie przebywał w ludzkiej rzeczywistości. Jest naiwny, ciekawski i zafascynowany otaczającym go światem. Jego nieznajomość codziennego życia prowadzi do licznych komicznych sytuacji.
Egzorcysta zostaje zmuszony do sprawowania opieki nad niezwykłym przybyszem. Towarzyszy mu podczas poznawania Rzymu, próbując radzić sobie z jego zachowaniem i nieustanną ciekawością.
Motywy fantastyczne
Podstawowym elementem fantastycznym filmu jest motyw opętania i egzorcyzmu, przedstawiony w komediowej konwencji. Wypędzenie demona nie prowadzi do jego powrotu do piekła, lecz do nieoczekiwanego pojawienia się w świecie ludzi.
Demon odbiega od tradycyjnego wizerunku groźnej istoty nadprzyrodzonej. Zamiast budzić przerażenie, wyróżnia się naiwnością i zainteresowaniem nieznanym otoczeniem.
Ważną rolę odgrywa kontrast między egzorcystą a jego niezwykłym podopiecznym. Cyniczny duchowny musi opiekować się ciekawskim demonem, którego zachowanie pozostaje nieprzewidywalne.
Konwencja i humor
Mały diabeł łączy fantastykę religijną z satyrą i komedią sytuacyjną. Tradycyjne motywy demonicznego opętania, piekła oraz działalności egzorcystów zostają wykorzystane do stworzenia prowokacyjnej, miejscami absurdalnej opowieści.
Głównym źródłem humoru jest zderzenie nadprzyrodzonej istoty z codziennym życiem współczesnego Rzymu. Naiwność demona kontrastuje z doświadczeniem i sceptycznym nastawieniem egzorcysty.
Film wykorzystuje również komizm błazeński, oparty na ekscentrycznym zachowaniu postaci granej przez Benigniego.
Realizacja i odbiór
W materiale źródłowym Małego diabła oceniono jako wyjątkowo zabawną komedię, wyróżniającą się satyrycznym i prowokacyjnym charakterem.
Szczególnie wysoko oceniono współpracę Roberta Benigniego i Waltera Matthau. Ich odmienne style aktorskie wzajemnie się uzupełniają, a kontrast między cynicznym egzorcystą a naiwnym demonem stanowi najważniejszy atut filmu.
Produkcja wykorzystuje motywy tradycyjnie kojarzone z horrorem religijnym, przekształcając je w komediową historię o niezwykłej istocie poznającej świat ludzi.
Bibliografia
- Pringle, David, et al. The Ultimate Encyclopedia of Fantasy: The definitive illustrated guide. London: Headline, 2021.