Trickster, czyli archetyp oszusta i burzyciela porządku, jest postacią, która wzbudza ogólną sympatię, lecz nawykowo łamie prawa, normy społeczne i inne obowiązujące zasady. Jego bronią są oszustwo, spryt i podstęp.
Rola trickstera
Trickster skłania otaczających go ludzi do zastanowienia się nad granicami, które zostały przekroczone, zachęcając ich do szczerej oceny i refleksji.
Bez tej anarchicznej energii kwestionowanie obowiązujących zasad mogłoby stać się tematem tabu, prowadząc do społecznego zastoju i upadku.
To samo dotyczy jednostki. Żarty i psikusy trickstera mogą pomóc człowiekowi dostrzec własne słabości i je przezwyciężyć.
Trickster w mitologii
W mitologii trickster jest istotą boską, która sprzyja ludziom i pomaga innym bogom dostrzec ich własną sztywność oraz nieustępliwość.
Mroczna strona trickstera
Trickster posiada również okrutniejsze oblicze. Jego psikusy mogą być niszczycielskie i stanowić przejaw chaosu dla samego chaosu, bez względu na cierpienie, jakie powodują.
Istota liminalna
Będąc jednocześnie twórcą i niszczycielem, częścią społeczeństwa i kimś stojącym poza nim, trickster jest istotą liminalną.
Sprawia to, że jest zmiennokształtną postacią na poziomie emocjonalnym, fizycznym lub seksualnym, zdolną do przekraczania granic formy, seksualności i więzi emocjonalnych.
Trickster jest zmienny i nieprzewidywalny we wszystkich aspektach swojej natury, a nie tylko w swoim zachowaniu.
W fantasy za najbardziej oczywistych reprezentantów tego archetypu są Loki, Puk, Anansi, a w bardziej współczesnym ujęciu także niektóre postacie pokroju Jacka Sparrowa. Jednak gdy spojrzymy na Trickstera nie jak na „oszusta”, ale burzyciela porządku, postać wykorzystującą spryt, podstęp i niekonwencjonalne metody można do tego grona również postacie z dobrymi intencjami takie jak np. Gandalf.