Gry fabularne stały się inspiracją dla szerokiej gamy powiązanych form rozrywki. Spośród nich być może najbardziej oczywistym krokiem było przejście do planszowych gier fantasy. Główną wadą RPG jest to, że ich przygotowanie wymaga od Mistrza Gry bardzo dużo pracy. Niektóre planszowe gry fantasy próbowały stworzyć rozgrywkę, w której zasady i mechanika zastępowałyby Mistrza Gry.
Zazwyczaj w takich grach fragmenty planszy przedstawiające różne pomieszczenia lochu są wybierane losowo. Dostępnych jest kilka wcześniej przygotowanych postaci, spośród których wybierają gracze. Podczas eksplorowania losowo tworzonego lochu gracze napotykają potwory i uczestniczą w innych znaczących wydarzeniach. Postacie mogą zostać ranne w walce, a nawet zginąć, mogą też zdobywać lepsze elementy wyposażenia, zwiększające ich skuteczność w walce.
Choć gry te mogą być całkiem zabawne, brakuje w nich najważniejszych elementów odgrywania ról – w tym znacznej części osobistych interakcji. Z drugiej strony rozgrywa się je szybko i łatwo, a ponadto nie wymagają wielu godzin intensywnych przygotowań. Charakterystycznymi grami tego rodzaju są Talisman oraz HeroQuest, obie wydane przez Games Workshop.
Inne podejście do planszowych gier RPG
Inne planszowe gry RPG przyjmują odmienne podejście. Zamiast próbować odtworzyć doświadczenie gry fabularnej, odtwarzają wydarzenia mniej więcej typowej sesji. W tego rodzaju grach zwykle występuje jedna drukowana plansza, a gracze mają konkretne cele do osiągnięcia.
W Knights of Camelot firmy TSR celem gry jest zostanie rycerzem Okrągłego Stołu. Gracze przemieszczają się po planszy z jednego regionu do drugiego, zdobywając honor i umiejętności. Kiedy zgromadzą ich wystarczająco dużo, sam Artur poddaje ich ostatecznej próbie.
W Arkham Horror firmy Chaosium, opartym na Zewie Cthulhu, gracze nie rywalizują ze sobą, lecz z samą grą. Przemierzają planszę w poszukiwaniu portali, przez które przedostają się Wielcy Przedwieczni, i próbują je zamknąć – albo popadają w obłęd podczas tych prób. Mniej więcej co turę pojawia się nowy portal, a na planszy rozmieszczonych jest wiele potworów, skarbów i innych tego rodzaju rzeczy. Jeśli w którymkolwiek momencie wszystkie portale zostaną zamknięte, gracze wygrywają.
Planszowe gry fantasy niezwiązane z RPG
Istnieje oczywiście wiele planszowych gier fantasy, które nie mają nic wspólnego z odgrywaniem ról jako takim. War of the Ring to strategiczna gra planszowa osadzona w Śródziemiu Tolkiena i nie ma żadnych powiązań z MERP ani jakimkolwiek innym systemem RPG.
Dostępnych jest wiele różnych planszowych gier fantasy, ale do popularniejszych należą War of Wizards, Dungeon, Citadel, Sorcerer, Elfenroads, Kings and Things oraz Dungeonquest.
Gry oparte na opowiadaniu historii
Innym podejściem do gier fantasy są gry narracyjne. Once Upon a Time jest grą karcianą, w której celem jest stworzenie opowieści na podstawie otrzymanych kart, prowadzącej do zwycięstwa w chwili, gdy gracz ułoży historię w taki sposób, by móc zagrać swoją kartę „Happily Ever After”. Inni gracze przerywają mu, wprowadzając własne wątki fabularne, komplikując opowieść i próbując zbliżyć się do własnego „Happily Ever After”.
Karciane gry fantasy
Wiele gier fantasy opiera się wyłącznie na kartach. Wielki Dalmuti firmy Wizards of the Coast jest grą, w której celem jest pozbycie się wszystkich kart z ręki poprzez gromadzenie wielokrotności określonej karty; przypomina ona średniowieczną wersję remika, ale przywódcy mogą zmuszać pozostałych graczy do wykonywania ich poleceń.
Mikrogra Creatures and Cultists, gra karciana wydana przez Pagan Publishing, polega na układaniu rzędów kart przedstawiających wspomniane stworzenia i kultystów oraz walce z siłami przeciwników.
Narodziny gamebooków fantasy
Gry planszowe nie są jednak jedyną możliwością. Na początku lat 80. założyciele Games Workshop, Steve Jackson i Ian Livingstone, wydali powieść-grę fantasy. Reklamowana jako książka z serii Fighting Fantasy, publikacja zawierała 400 ponumerowanych paragrafów. Każdy paragraf opisywał sytuację i oferował czytelnikowi kilka różnych możliwych działań. Każda możliwość odsyłała czytelnika do nowego paragrafu.
W niektórych paragrafach czytelnik natrafiał na elementy wyposażenia i skarby, pułapki, zagadki, potwory i inne tego rodzaju rzeczy. Książka, zatytułowana Czarnoksiężnik z Ognistej Góry, odniosła ogromny sukces, sprzedając się w nakładzie 200 000 egzemplarzy w ciągu ośmiu tygodni, a po niej ukazało się wiele kolejnych.
Na całym świecie sprzedano już czternaście milionów książek Fighting Fantasy, a są one dostępne w 23 różnych językach. Ukazały się także inne serie książek utrzymanych w stylu Fighting Fantasy, w tym Sorcery! Steve’a Jacksona, Samotny Wilk Joego Devera oraz seria Endless Quest firmy TSR powiązana z Dungeons & Dragons. Największy sukces i popularność osiągnęła jednak seria Fighting Fantasy Jacksona i Livingstone’a.
LARP – odgrywanie ról na żywo
Live-action role-playing, czyli LARP, to określenie fizycznego odgrywania gier fabularnych. Zamiast siedzieć w pomieszczeniu, gracze znajdują spokojny teren na świeżym powietrzu i odgrywają grę.
W niektórych systemach walka rzeczywiście odbywa się z wykorzystaniem nieszkodliwej broni lateksowej; inne nie przewidują kontaktu fizycznego. Teren gry jest wcześniej przygotowywany przez Mistrza Gry. Rekrutuje się osoby, które wcielają się w potwory i innych przypadkowych mieszkańców świata, a na miejscu rozmieszcza się odpowiednie przedmioty oraz inne wskazówki.
Wszyscy – gracze, potwory i Mistrz Gry – zazwyczaj występują w kostiumach. Wymaga to znacznie więcej przygotowań i wyposażenia niż inne formy odgrywania ról, dlatego zwykle organizowane jest na profesjonalnych zasadach przez firmy takie jak brytyjska Labyrinth.
W sprzedaży dostępna jest niezwykle efektowna broń lateksowa i zbroje, nie są one jednak szczególnie tanie. Problemy związane z LARP-em są mniejsze, gdy nie dochodzi do kontaktu fizycznego, lecz kostiumy i przygotowania nadal są kosztowne i czasochłonne.