Gry wykorzystujące fantastykę mogą należeć do wielu odmiennych gatunków i formatów – od tradycyjnych gier planszowych, karcianych i fabularnych po gry komputerowe, rzeczywistość rozszerzoną oraz formy łączące rozgrywkę ze światem rzeczywistym. Poszczególne typy różnią się sposobem prowadzenia rozgrywki, rolą gracza oraz wykorzystywanymi środkami.
Gry akcji
Action Game, czyli gra akcji, to gra komputerowa opierająca rozgrywkę przede wszystkim na walce i refleksie gracza.
Znanym przykładem tego gatunku jest „Mortal Kombat”.
Alternate Reality Games
Alternate Reality Game (ARG) to rodzaj gry wykorzystującej elementy rzeczywistego, codziennego świata gracza w celu stworzenia bardziej realistycznego i angażującego doświadczenia.
ARG często wykorzystują strony internetowe i rzeczywistość rozszerzoną, ale rozgrywka może obejmować również rozmowy telefoniczne, wiadomości e-mail, tradycyjne listy, specjalnie przygotowane reklamy i materiały umieszczane w mediach, a nawet rzeczywiste przedmioty pozostawione w określonych miejscach.
Gry tego rodzaju zazwyczaj posiadają rozbudowany element zagadki lub tajemnicy. Charakterystyczna jest również współpraca uczestników z różnych części świata, którzy wspólnie próbują znaleźć rozwiązanie.
Jednym z najbardziej znanych przykładów jest „The Beast”, gra stworzona w celu promocji filmu „A.I.” Stevena Spielberga.
Rzeczywistość rozszerzona
Augmented Reality (AR), czyli rzeczywistość rozszerzona, polega na wykorzystaniu urządzenia elektronicznego do nakładania komputerowo generowanych obrazów i dźwięków na rzeczywisty świat. W ten sposób postrzegana przez użytkownika rzeczywistość zostaje uzupełniona o elementy należące do gry.
Pierwszym przykładem, który zdobył masową światową popularność, było „Pokémon Go”.
Gry planszowe
Board game, czyli gra planszowa, to tradycyjna forma gry wykorzystująca fizyczną planszę, pionki lub żetony oraz inne elementy potrzebne do prowadzenia rozgrywki.
Typowym, choć niefantastycznym przykładem jest „Monopoly”.
Gry karciane
Card game, czyli gra karciana, wykorzystuje karty jako podstawowy element rozgrywki. Większość fantastycznych gier karcianych nie opiera się na tradycyjnych kartach do gry i może posiadać bardzo złożone zasady.
Znanym przykładem jest „Top Trumps”.
Kolekcjonerskie gry karciane
Collectible Card Game (CCG), określana również jako Trading Card Game (TCG), to odmiana złożonej gry karcianej, w której gracz nie kupuje jednego kompletnego zestawu.
Karty sprzedawane są w losowo zestawianych pakietach, tworzonych z bardzo dużej puli dostępnych kart. Poszczególne karty występują z różną częstotliwością, a te najbardziej przydatne należą zazwyczaj również do najrzadszych. Skompletowanie pełnego zbioru może być przez to trudne i kosztowne.
Najbardziej charakterystycznym przykładem jest „Magic: The Gathering”.
Gry fabularne
Role-Playing Game (RPG), czyli gra fabularna, to gra, w której uczestnik posiada własne alter ego funkcjonujące w świecie gry. Postać może rozmawiać z innymi bohaterami, eksplorować otoczenie, zdobywać różnego rodzaju przedmioty oraz rozwijać swoje umiejętności.
Charakterystycznym elementem jest zachowywanie postępów postaci oraz zdobytych dóbr pomiędzy kolejnymi sesjami.
Jednym z wczesnych elektronicznych przykładów RPG był „Rogue”, który zapoczątkował całą grupę gier skoncentrowanych na eksplorowaniu podziemi.
TTRPG
Table-Top Role-Playing Game (TTRPG) to stołowa gra fabularna, rozgrywana zazwyczaj przy użyciu papieru, przyborów do pisania oraz kości.
Podstawą TTRPG jest jedna lub kilka najważniejszych ksiąg zawierających reguły. System może być następnie rozwijany przez praktycznie nieograniczoną liczbę opcjonalnych dodatków i podręczników źródłowych, które rozszerzają zasady, udostępniają nowe zasoby, możliwości tworzenia bohaterów oraz informacje dotyczące światów przedstawionych.
Istotną rolę odgrywają również scenariusze, umożliwiające prowadzenie gry przy ograniczonej ilości przygotowań. Zawierają one szczegółową fabułę, opisy postaci, mapy oraz informacje dotyczące miejsc i wydarzeń związanych z konkretną historią.
Pierwszą grą tego rodzaju było „Dungeons & Dragons”, które pozostaje zarazem najpopularniejszym przykładem TTRPG.
CRPG
Computer Role-Playing Game (CRPG) to komputerowa odmiana gry RPG. W porównaniu z TTRPG komputerowe gry fabularne tracą część swobody i różnorodności możliwych działań, oferując w zamian większą wygodę, atrakcyjność wizualną oraz łatwość przygotowania rozgrywki.
Przykładem popularnego CRPG jest „Skyrim”.
Gry paragrafowe
Solo Game-book, do których należy również forma określana jako Fighting Fantasy, stanowią wczesną próbę umożliwienia rozgrywki przypominającej RPG bez udziału osoby prowadzącej.
Książka przedstawia opis aktualnej sytuacji, po którym gracz otrzymuje kilka możliwych decyzji. Każda z nich kieruje do oznaczonego numerem fragmentu zawierającego konsekwencje dokonanego wyboru.
Pierwszym dużym sukcesem tej formy był „The Warlock of Firetop Mountain”.
Interactive Fiction
Interactive Fiction (IF) to komputerowe gry tekstowe, w których świat zostaje podzielony na odrębne miejsca, czyli lokacje, posiadające własne pisemne opisy.
Pierwotnie gracze sterowali bohaterem za pomocą prostych poleceń składających się z czasownika i rzeczownika, wybieranych z określonego zasobu komend. Celem było przemieszczanie się po świecie oraz rozwiązywanie wymagających, często opartych na niestandardowym sposobie myślenia zagadek.
Z czasem interactive fiction stawała się coraz bardziej graficzna. Gry tekstowe wzbogacane o ilustracje przekształcały się w produkcje oparte przede wszystkim na obrazie, a następnie w całkowicie graficzne światy zagadek. Wraz ze wzrostem dostępności grafiki komputerowej coraz większą popularność zdobywały również interaktywne filmy oraz visual novels.
Przykładem odnoszącej sukcesy gry tego rodzaju był „Gabriel Knight”.
FPS
First-Person Shooter (FPS) to rodzaj gry komputerowej lub konsolowej, w której gracz obserwuje świat z perspektywy własnej postaci i prowadzi walkę z przeciwnikami.
Grą, która odegrała zasadniczą rolę w ukształtowaniu tego gatunku, był „Doom”.
MMO
Massively-Multiplayer Online Game (MMO) to gra, w której wiele komputerów łączy się przez internet z jednym dużym i szczegółowym światem. Dzięki temu ludzie znajdujący się w różnych częściach świata uczestniczą we wspólnej rozgrywce.
W tym samym świecie mogą jednocześnie znajdować się tysiące graczy, którzy komunikują się ze sobą, handlują, pojedynkują oraz tworzą grupy w celu podejmowania większych wyzwań.
Pierwsze wielkie sukcesy odnosiły przede wszystkim MMORPG, czego najbardziej znanym przykładem jest „World of Warcraft”. Model MMO został jednak zastosowany również do FPS, RTS, gier akcji oraz Action RTS.
Gry strategiczne
Strategy, czyli gra strategiczna, obejmuje zarówno gry stołowe, jak i komputerowe modelujące rozległe, zmienne sytuacje wymagające podejmowania decyzji strategicznych.
Do tej kategorii należą między innymi gry taktyczne, gry zarządzania czasem oraz gry poświęcone budowaniu imperiów.
Jednym z wczesnych przykładów komputerowych jest „Master of Orion”.
RTS
Real-Time Strategy (RTS) to komputerowy lub konsolowy odpowiednik tradycyjnych gier wojennych oraz gier opartych na zarządzaniu zasobami.
Jedną z najbardziej popularnych serii wskazywanych jako przykład tej formy jest „Civilization”.
Gry wojenne
Wargame, czyli gra wojenna, stanowi odmianę gier strategicznych skoncentrowaną na symulowaniu bitew.
Rozgrywka może wykorzystywać setki lub tysiące niewielkich figurek żołnierzy, przemieszczanych po mapach terenu albo fizycznie odtworzonych krajobrazach. Zasady dążą do ścisłego i realistycznego modelowania działań wojennych.
Najbardziej znanym przykładem jest „Warhammer”.
Gry symulacyjne
Simulation, czyli gra symulacyjna, próbuje stworzyć w przybliżeniu realistyczne doświadczenie określonej działalności lub sytuacji. Przedmiotem symulacji może być zarówno praca kierowcy ciężarówki, jak i rządzenie fantastycznym królestwem.
Odmianą tego typu są walking simulators, które oferują rzeczywistość przeznaczoną przede wszystkim do eksploracji, bez typowych wyzwań związanych z tradycyjną rozgrywką, takich jak walka, zagadki czy skakanie po platformach.
Popularnym wczesnym przykładem gry symulacyjnej był „SimCity 2000”.
Bibliografia:
- Pringle, D. et al. (2021) The Ultimate Encyclopedia of Fantasy: The definitive illustrated guide. London: Headline.
*Niektóre linki na stronie są linkami afiliacyjnymi. Jeśli dokonasz zakupu za ich pośrednictwem, Kompendium Fantastyki może otrzymać prowizję. Nie wpływa to na cenę produktu.