Czarnoksiężnik z Archipelagu (ang. Legend of Earthsea) to amerykański telewizyjny film fantasy z 2004 roku, oparty na powieściach Ursuli K. Le Guin należących do cyklu Ziemiomorze. W głównych rolach wystąpili Shawn Ashmore i Isabella Rossellini. Produkcja trwa 90 minut i stanowi adaptację literackiego świata stworzonego przez Le Guin, znanego z rozbudowanej mitologii oraz oryginalnego podejścia do fantastyki.
Geneza i adaptacja literacka
Film powstał na podstawie twórczości Ursuli K. Le Guin, której cykl Ziemiomorze należy do klasycznych dzieł współczesnej literatury fantasy. Powieści te wyróżniały się na tle fantastyki popularnej w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku, odchodząc od utrwalonych schematów gatunkowych.
Ekranizacja nie zachowała jednak wielu charakterystycznych cech literackiego pierwowzoru. Twórcy uprościli fabułę i ograniczyli jej złożoność, dostosowując opowieść do bardziej konwencjonalnej formuły widowiska fantasy.
Świat przedstawiony i konwencja
Akcja rozgrywa się w fantastycznym świecie Ziemiomorza, którego literacka wizja opiera się na rozbudowanej mitologii i charakterystycznym przedstawieniu jego mieszkańców.
W filmowej adaptacji znaczną część oryginalnej koncepcji zastąpiono rozwiązaniami typowymi dla tradycyjnej fantastyki przygodowej. Szczególnie wyraźne zmiany dotyczyły sposobu przedstawienia postaci oraz ich pochodzenia.
W powieściach Le Guin wielu mieszkańców Ziemiomorza ma ciemną skórę. Ekranizacja odeszła od tej cechy świata przedstawionego, obsadzając w najważniejszych rolach przede wszystkim białych aktorów.
Realizacja i obsada
W produkcji wystąpili między innymi Shawn Ashmore i Isabella Rossellini. W materiale źródłowym szczególnie krytycznie oceniono występ Rossellini, uznając go za jeden z najsłabszych elementów filmu.
Zastrzeżenia dotyczyły również ogólnego poziomu realizacji, który nie odpowiadał bogactwu literackiego pierwowzoru. Adaptacja nie oddawała w pełni jego atmosfery ani złożoności.
Odbiór i kontrowersje
Czarnoksiężnik z Archipelagu spotkał się z bardzo krytycznym odbiorem w materiale źródłowym. Największe zastrzeżenia dotyczyły daleko idących zmian wprowadzonych do powieści Ursuli K. Le Guin, zwłaszcza uproszczenia fabuły oraz odmiennego przedstawienia mieszkańców Ziemiomorza.
Sama pisarka wyraziła niezadowolenie z adaptacji, zarzucając jej odejście od oryginalnej wizji świata. W materiale źródłowym przywołano również jej krytykę obsady, która nie odzwierciedlała zróżnicowania etnicznego postaci literackich.
Negatywnie oceniono także poziom artystyczny produkcji, uznając ją za przykład nieudanej ekranizacji klasycznego dzieła fantasy.
Film zestawiono z planowaną wówczas adaptacją Władcy Pierścieni w reżyserii Johna Boormana, która miała znacząco zmienić historię stworzoną przez J.R.R. Tolkiena. Porównanie służyło podkreśleniu skali odstępstw od literackiego pierwowzoru.
Bibliografia
- Pringle, David, et al. The Ultimate Encyclopedia of Fantasy: The definitive illustrated guide. London: Headline, 2021.