Charakterystyka świata
Ziemiomorze to świat będący miejscem akcji najbardziej znanych utworów fantasy Ursuli K. Le Guin. Od wielu tradycyjnych światów fantasy odróżnia go przede wszystkim geografia. Znany świat tworzy rozległy archipelag odrębnych wysp, posiadających własne dzieje i tradycje, otoczony bezkresnym morzem.
Takie ukształtowanie świata wpływa bezpośrednio na charakter podróży. Zamiast długich wędrówek pieszych lub konnych podstawowym sposobem przemieszczania się pomiędzy odległymi miejscami jest żegluga. Umiejętności nawigacyjne mają przez to szczególne znaczenie, podobnie jak pomoc czarodzieja potrafiącego wpływać na wiatr i pogodę.
Gont i początki Geda
Bohater „Czarnoksiężnika z Archipelagu”, Ged, rozpoczyna swoją drogę na Gont, surowej wyspie słynącej z kóz i czarodziejów.
Wcześnie ujawniony talent magiczny prowadzi go na znacznie bardziej rozwiniętą wyspę Roke, położoną w centrum Morza Wewnętrznego. Znajduje się tam legendarna szkoła magii kierowana przez dziewięciu mistrzów Roke.
Nauka czarodziejstwa jest długim i wymagającym procesem, którego ważną część stanowi poznawanie magii Prawdziwych Imion.
Magia i równowaga
Magiczna tradycja Ziemiomorza posiada wyraźny wymiar filozoficzny. Jej podstawą jest przekonanie, że równowaga świata jest czymś kruchym i cennym, dlatego prawdziwie wielki mag powinien posługiwać się swoją mocą wyłącznie wtedy, gdy jest to konieczne.
Młody Ged początkowo nie potrafi zaakceptować tej zasady. Kierowany dumą podejmuje zakazaną próbę przywołania zmarłych. W jej wyniku sprowadza do świata przerażającą istotę, a następnie zostaje zmuszony do ucieczki.
Jego podróż prowadzi na zachodnią wyspę Pendor, gdzie spotyka smoki, a następnie na ponurą Osskil, gdzie uwięziona jest jedna z pradawnych Starych Mocy, pragnąca zdobyć jego duszę. Po desperackiej ucieczce pod postacią sokoła Ged powraca do swojego pierwszego nauczyciela na Gont.
Ostatecznie wyrusza na niezbadane wschodnie morza, aby zmierzyć się ze ścigającym go zagrożeniem. Nie może go jednak pokonać w zwyczajnym znaczeniu, ponieważ okazuje się ono jego własnym cieniem. Jedynym rozwiązaniem jest jego zaakceptowanie.
Kargad i Grobowce Atuanu
Kolejna wyprawa Geda przedstawiona w „Grobowcach Atuanu” prowadzi na północny wschód, do wojowniczej teokracji Kargadu. Celem czarodzieja jest odnalezienie zaginionej runy związanej z pokojem i harmonią.
Do Kargadu należą między innymi wyspy Atuan, Atnini, Karego-At i Hur-at-Hur. Ich mieszkańcy wyróżniają się białym kolorem skóry na tle przeważającej w pozostałej części Ziemiomorza ludności o brązowej lub czarnej skórze.
Na Atuanie znajduje się dziewięć kamiennych grobowców oraz rozległy podziemny labirynt. Są one centrum ponurego kultu oddającego cześć kolejnym Starym Mocom związanym z ziemią i ciemnością oraz wrogim życiu.
Tenar
Centralną postacią „Grobowców Atuanu” jest Tenar, młoda kapłanka kultu. Choć formalnie zajmuje wysoką pozycję, w rzeczywistości pozostaje zniewolona przez religijny system, któremu służy.
W tej części cyklu jej rola jest większa niż rola Geda. Ucieczka z Atuanu wymaga zarówno współczucia i pomocy Tenar, jak i magicznej siły Geda, który musi powstrzymać niszczycielskie trzęsienie ziemi wywołane przez zazdrosne Stare Moce.
Kryzys magii
W „Najdalszym brzegu” znaczenie nauk o równowadze świata zostaje ukazane w znacznie większej skali. Ged jest już starszym człowiekiem i pełni funkcję Arcymaga na Roke.
Odkrywa, że źródła magii, rzemiosła i pieśni Ziemiomorza zaczynają wysychać. Po długiej podróży pod złowrogimi gwiazdami dociera do miejsca będącego swego rodzaju dziurą w świecie, przez którą odpływają światło i pomyślność. Skutki tego zjawiska dotykają nawet mądrych smoków, sprowadzając je do poziomu niemych zwierząt.
Przyczyną katastrofy jest nierozważne działanie, które otworzyło przejście do Suchej Krainy, gdzie przebywają zmarli.
Sucha Kraina
Aby przywrócić równowagę, Ged musi przekroczyć granice zwykłej geografii i wkroczyć do jałowego, pozbawionego radości świata umarłych. Zamknięcie powstałej szczeliny wymaga wykorzystania całej jego magicznej mocy.
Towarzyszący mu Arren okazuje się Lebannenem, który zostaje pierwszym od ponad pięciuset lat wspólnym królem Ziemiomorza.
Sucha Kraina powraca później jako jeden z najważniejszych elementów świata i zostaje szerzej przedstawiona w ostatniej części cyklu.
„Tehanu”
Czwarta powieść, „Tehanu”, przedstawia wydarzenia przede wszystkim z perspektywy Tenar. Bohaterka przygarnia skrzywdzone dziecko, które ostatecznie otrzymuje imię Tehanu, a także poślubia Geda, pozbawionego już swojej dawnej magicznej mocy.
Powieść stanowi znaczące odejście od charakteru wcześniejszych części cyklu. Jednocześnie podejmuje kwestie związane z nierównowagą płci obecną w pierwszych trzech książkach.
„Opowieści z Ziemiomorza”
Piąta część, „Opowieści z Ziemiomorza”, jest zbiorem opowiadań. Utwory te służą ponownemu ukształtowaniu niektórych elementów świata, przedstawiając Ziemiomorze jako miejsce bardziej zrównoważone.
Smoki
Smoki należą do najpotężniejszych i najbardziej niebezpiecznych istot Ziemiomorza. Są zarazem ostatecznymi strażnikami jego mistycznej wiedzy.
W „Innym wietrze” ich konflikt z ludźmi staje się jednym z centralnych problemów. Smoki tracą cierpliwość wobec ludzkości i domagają się zwrotu ziem, które ludzie odebrali im w przeszłości.
Rozwiązanie kryzysu staje się zadaniem króla Lebannena, któremu pomaga Tehanu, a rad udzielają Tenar i Ged.
Prawda o Suchej Krainie
„Inny wiatr” ujawnia również pochodzenie Suchej Krainy. Powstała ona w wyniku próby stworzenia dla mieszkańców Ziemiomorza rajskiego życia po śmierci.
Próba zakończyła się katastrofą. Piękno i życie zostały wyssane z zachodnich ziem – terytorium odebranego wcześniej smokom – pozostawiając po sobie szarą pustynię. Zmarli zostali w niej uwięzieni i nie potrafią nawet nawiązywać ze sobą emocjonalnych więzi.
Ostatecznie podtrzymujące ten stan zaklęcie zostaje złamane. Umarli odzyskują możliwość powrotu do prawdziwego cyklu życia i reinkarnacji, natomiast smoki otrzymują z powrotem swoje dawne ziemie. Dzięki temu równowaga świata zostaje przywrócona.
Filozofia Ziemiomorza
Jednym z podstawowych tematów Ziemiomorza jest równowaga pomiędzy życiem, śmiercią i właściwym korzystaniem z mocy. Życie jest kruche i ograniczone, a właśnie jego skończoność nadaje mu wartość. Próba przezwyciężenia śmierci prowadzi natomiast do naruszenia naturalnego porządku i katastrofalnych konsekwencji.
Ta sama zasada odnosi się do magii. Potęga nie powinna być wykorzystywana dla samego demonstrowania możliwości, ponieważ każda ingerencja może naruszyć delikatną strukturę świata. Historia Geda – od dumnego młodego czarodzieja po pozbawionego mocy człowieka rozumiejącego znaczenie równowagi – pozostaje ściśle związana z tą ideą.
Ziemiomorze jest więc światem, w którym życie i śmierć, światło i ciemność oraz działanie i powściągliwość wzajemnie nadają sobie znaczenie.
Powiązane książki
Bibliografia
- Pringle, D. et al. (2021) The Ultimate Encyclopedia of Fantasy: The definitive illustrated guide. London: Headline.
*Niektóre linki na stronie są linkami afiliacyjnymi. Jeśli dokonasz zakupu za ich pośrednictwem, Kompendium Fantastyki może otrzymać prowizję. Nie wpływa to na cenę produktu.