W teorii antropologicznej stan liminalny oznacza rytualny okres przejścia, podczas którego uczestnik przechodzi z jednego stanu do drugiego. Zmiany te często dotyczą statusu społecznego, na przykład przejścia z okresu dojrzewania do dorosłości.
Przez pewien czas uczestnik nie jest już tym, kim był wcześniej, ale nie stał się jeszcze tym, kim ma się stać. Znajduje się w stanie niejednoznaczności i niepewności.
Istoty liminalne w mitologii i fantasy
Ten istotny, lecz dezorientujący stan jest przedstawiany w mitologii, a następnie – poprzez bezpośrednie przeniesienie – także w literaturze fantasy, za pomocą istot hybrydowych, które nie należą w pełni do żadnej z dwóch kategorii.
Takie stworzenia mogą być mądre, ale jednocześnie niebezpieczne, nieprzewidywalne i kapryśne.
Przykłady istot liminalnych
Nawet częściowa lista mitycznych hybryd przypomina przegląd najbardziej znanych potworów fantasy. Należą do nich połączenia ludzi i zwierząt, takie jak centaury, harpie, minotaury i wilkołaki; połączenia ludzi i roślin, takie jak driady oraz Zielony Człowiek; połączenia żywych i umarłych, takie jak wampiry, zombie i duchy; istoty będące połączeniem różnych ras, takie jak półelfy; a także hybrydy zwierzęce, takie jak gryfy, chimery i sowoniedźwiedzie.
W literaturze fantasy do istot związanych z granicą między człowiekiem a światem roślin należą także Entowie i Huornowie. Ich przedstawienie było inspirowane rozległą wiedzą J.R.R. Tolkiena na temat tradycji i opowieści związanych z Zielonym Człowiekiem.
Znaczenie motywu
Ludzie z reguły postrzegają istoty żyjące na granicy różnych kategorii jako coś budzącego niepokój. Trudno je jednoznacznie sklasyfikować, a ludzki umysł opiera swoje działanie właśnie na klasyfikowaniu.
Powstający dysonans poznawczy wywołuje dyskomfort, podobnie jak widok elokwentnego mężczyzny w drogim garniturze proszącego na ulicy o drobne.
Istoty liminalne symbolizują zagrożenia i możliwości związane z przekraczaniem granic uporządkowanego świata, dlatego mogą wywierać na nas tak silne oddziaływanie.
Bibliografia
- The Heroes of Tolkien by David Day
- The Ultimate Encyclopedia of Fantasy by David Pringle