Więzień (ang. The Prisoner) to brytyjski serial telewizyjny z 1967 roku, łączący elementy fantastyki, thrillera szpiegowskiego i opowieści psychologicznej. Jego twórcą i odtwórcą głównej roli był Patrick McGoohan. Produkcja liczyła 17 odcinków i powstała w okresie największej popularności telewizyjnych historii szpiegowskich.
Fabuła
Głównym bohaterem jest brytyjski tajny agent, który wkrótce po złożeniu rezygnacji ze służby zostaje uprowadzony. Odzyskuje przytomność w tajemniczej osadzie nazywanej Wioską (ang. The Village), gdzie poddawany jest nieustannej obserwacji i eksperymentom psychologicznym.
Mieszkańcy Wioski nie posługują się nazwiskami, lecz przypisanymi im numerami. Bohater otrzymuje oznaczenie Numer Sześć i odmawia podporządkowania się zasadom obowiązującym w tym miejscu.
Wioską zarządza Numer Dwa, którego najważniejszym zadaniem jest skłonienie więźnia do ujawnienia informacji dotyczących jego wcześniejszej działalności. Kolejni przedstawiciele tej funkcji próbują przełamać opór bohatera, jednak ich wysiłki nie przynoszą oczekiwanych rezultatów.
Numer Sześć konsekwentnie sprzeciwia się narzuconemu porządkowi i podejmuje próby odzyskania wolności.
Świat przedstawiony i motywy fantastyczne
Wioska stanowi odizolowaną społeczność funkcjonującą według własnych, ściśle kontrolowanych zasad. Jej mieszkańcy pozostają pod stałą obserwacją, a ich indywidualna tożsamość zostaje zastąpiona numerami.
Centralnym motywem serialu jest konflikt jednostki z systemem dążącym do całkowitego podporządkowania człowieka. Numer Sześć zostaje poddany różnorodnym eksperymentom psychologicznym, których celem jest pozbawienie go niezależności.
Istotną rolę odgrywają również tajemnica, manipulacja i niepewność dotycząca rzeczywistego charakteru Wioski. Jej funkcjonowanie nadaje opowieści surrealistyczny charakter, wykraczający poza konwencję tradycyjnego thrillera szpiegowskiego.
Geneza i realizacja
Więzień powstał w okresie popularności produkcji szpiegowskich, jednak Patrick McGoohan wykorzystał tę konwencję do stworzenia opowieści o znacznie bardziej eksperymentalnym charakterze.
McGoohan nie tylko opracował koncepcję serialu i zagrał głównego bohatera, lecz także wyreżyserował część odcinków.
W materiale źródłowym produkcję określono jako niezwykle oryginalną, choć niekiedy celowo niejasną. Szczególną uwagę zwrócono na jej nietypową konstrukcję oraz sposób przedstawienia psychologicznej walki między więźniem a jego prześladowcami.
Inspiracje i późniejsze interpretacje
Jedna z teorii dotyczących genezy serialu wiąże jego powstanie z rzeczywistym wydarzeniem z okresu zimnej wojny. Według tej interpretacji inspiracją mogła być historia byłego szpiega, którego radzieckie służby miały uprowadzić z Los Angeles i przetrzymywać przez dwadzieścia lat.
W materiale źródłowym wspomniano również o podobieństwach do powieści The Masterful Expose of Secrets and Lies Davida Southwella, opublikowanej w 2005 roku.
W 2009 roku powstała nowa wersja Więźnia. Produkcja spotkała się jednak z krytycznym odbiorem i nie dorównała popularnością ani uznaniem oryginalnemu serialowi.
Znaczenie w historii fantastyki telewizyjnej
Więzień wyróżniał się na tle współczesnych mu seriali szpiegowskich eksperymentalną narracją, surrealistyczną atmosferą i psychologiczną tematyką.
Zamiast koncentrować się na tradycyjnych misjach wywiadowczych, przedstawiał walkę człowieka o zachowanie niezależności w rzeczywistości opartej na nadzorze i manipulacji.
W materiale źródłowym serial uznano za wyjątkowe osiągnięcie telewizyjne, którego oryginalność i niejednoznaczność stanowiły podstawę jego trwałej pozycji w historii gatunku.
Bibliografia
- Pringle, David, et al. The Ultimate Encyclopedia of Fantasy: The definitive illustrated guide. London: Headline, 2021.