Zachodnie Krainy (ang. The Westlands) – obszar fikcyjnego świata fantasy stworzonego przez Roberta Jordana, stanowiący główne miejsce wydarzeń przedstawionych w cyklu powieściowym Koło Czasu (The Wheel of Time). Jego historia obejmuje kolejne epoki, których przebieg wyznaczają cykliczne przemiany rzeczywistości, rozwój i upadek cywilizacji oraz odwieczny konflikt między siłami Światłości i Cienia. Szczególne znaczenie w dziejach Zachodnich Krain odgrywają Jedyna Moc, organizacja Aes Sedai oraz przepowiednie dotyczące odrodzenia Smoka, którego przeznaczeniem jest udział w Ostatniej Bitwie.
Koło Czasu i cykliczność dziejów
Podstawą rzeczywistości przedstawionej w cyklu Roberta Jordana jest koncepcja Koła Czasu, którego nieustanny obrót wyznacza następowanie po sobie kolejnych epok. Historia nie przebiega w sposób linearny, lecz tworzy powtarzający się cykl narodzin, rozwoju i upadku cywilizacji.
Poszczególne epoki pozostawiają po sobie ślady w postaci legend, mitów i wspomnień, które z czasem tracą swoje pierwotne znaczenie. Dawne wydarzenia stają się opowieściami, a następnie zostają zapomniane, zanim Koło ponownie doprowadzi do podobnych przemian.
Ważnym elementem tego porządku jest Wzór, czyli struktura rzeczywistości tworzona przez Koło Czasu. Losy poszczególnych ludzi stanowią jego części, a działania jednostek wpływają na przebieg wydarzeń.
Szczególną rolę odgrywają osoby określane jako ta’veren, których obecność wywiera niezwykle silny wpływ na Wzór. W ich otoczeniu dochodzi do zdarzeń o wyjątkowym znaczeniu, a losy innych ludzi zostają podporządkowane przemianom związanym z ich przeznaczeniem.
Jedyna Moc i Aes Sedai
Jednym z najważniejszych elementów świata Koła Czasu jest Jedyna Moc (One Power), stanowiąca źródło zdolności magicznych.
Moc dzieli się na dwie odrębne części: saidin, wykorzystywany przez mężczyzn, oraz saidar, którym posługują się kobiety. Osoby posiadające odpowiednie zdolności mogą czerpać z tych źródeł energię i wykorzystywać ją do kształtowania rzeczywistości.
Posługiwanie się Jedyną Mocą polega na splataniu pięciu podstawowych żywiołów: Powietrza, Wody, Ognia, Ziemi i Ducha. Odpowiednie połączenie ich strumieni pozwala wywoływać różnorodne efekty, od uzdrawiania po niszczycielskie działania podczas walki.
Wśród osób władających Mocą szczególne miejsce zajmują Aes Sedai, kobiety należące do organizacji o wielowiekowej tradycji. Ich główną siedzibą jest Biała Wieża w Tar Valon.
Aes Sedai odgrywają znaczącą rolę w polityce Zachodnich Krain, a ich działalność obejmuje zarówno badania nad Mocą, jak i wpływanie na wydarzenia zachodzące w poszczególnych państwach.
Organizacja dzieli się na Ajah, czyli grupy zajmujące się określonymi dziedzinami działalności. Wśród nich znajdują się między innymi Zielone Ajah, związane z przygotowaniami do walki z Cieniem, oraz Czerwone Ajah, których działalność koncentruje się na mężczyznach zdolnych do przenoszenia Jedynej Mocy.
Wiek Legend i Pęknięcie Świata
Jednym z najważniejszych okresów w dziejach Zachodnich Krain był Wiek Legend, epoka zaawansowanej cywilizacji, w której umiejętność posługiwania się Jedyną Mocą osiągnęła niezwykle wysoki poziom.
W tym czasie zarówno kobiety, jak i mężczyźni mogli bezpiecznie korzystać ze swoich zdolności. Magia współistniała z rozwiniętą technologią, a społeczeństwo dysponowało osiągnięciami pozwalającymi ograniczać choroby, przedłużać życie oraz przekształcać środowisko.
Kres tej epoki nastąpił w wyniku odkrycia nowego źródła mocy. Badacze, wśród których znajdowali się Aes Sedai, podjęli próbę uzyskania dostępu do energii istniejącej poza znanym światem. Ich działania doprowadziły do powstania otworu w strukturze rzeczywistości, przez który wpływ na świat uzyskał Czarny, znany również jako Shai’tan.
Jego pojawienie się zapoczątkowało okres narastającego chaosu i konfliktów, prowadzących ostatecznie do wojny między siłami Światłości i Cienia.
Podczas wojny Aes Sedai dowodzeni przez Lewsa Therina Telamona, znanego jako Smok, podjęli próbę odcięcia Czarnego od świata. Lews Therin wraz ze swoimi towarzyszami zdołał zapieczętować otwór, wykorzystując siedem pieczęci wykonanych z cuendillaru, niezwykle trwałej substancji.
Zwycięstwo zostało jednak okupione katastrofalnymi konsekwencjami. Czarny skaził saidin, męską połowę Jedynej Mocy, przez co korzystający z niej mężczyźni zaczęli stopniowo popadać w szaleństwo.
Doprowadziło to do wydarzenia znanego jako Pęknięcie Świata (Breaking of the World). Mężczyźni władający Mocą, pozbawieni kontroli nad swoimi zdolnościami, wywołali ogromne zniszczenia. Góry ulegały przemieszczeniu, lądy zapadały się pod powierzchnię mórz, a dawne kontynenty zmieniały swój kształt.
W rezultacie rozwinięta cywilizacja Wieku Legend została zniszczona, a liczba ludności znacznie się zmniejszyła.
Odbudowa cywilizacji i historia Zachodnich Krain
Po zakończeniu Pęknięcia Świata rozpoczął się długotrwały proces odbudowy społeczeństw i struktur politycznych.
Jednym z pierwszych ważnych wydarzeń tego okresu było powstanie państwa stworzonego przez Artura Hawkwinga, który zjednoczył znaczną część Zachodnich Krain. Jego imperium nie przetrwało jednak próby czasu i po śmierci władcy rozpadło się na mniejsze organizmy polityczne.
W późniejszych dziejach Zachodnich Krain dochodziło do licznych konfliktów, wśród których szczególne znaczenie miały Wojny z Trollokami oraz Wojna Stu Lat.
Wydarzenia te doprowadziły do dalszych zmian granic i powstawania nowych państw. Pomimo licznych prób zjednoczenia kontynentu poszczególne królestwa zachowały własne tradycje, struktury władzy i interesy polityczne.
Istotną rolę w dziejach Zachodnich Krain odgrywają również przepowiednie dotyczące ponownego narodzenia Smoka. Według nich jego powrót ma zwiastować wydarzenia prowadzące do Ostatniej Bitwy, w której rozstrzygną się losy świata.
Geografia Zachodnich Krain
Zachodnie Krainy obejmują rozległy kontynent podzielony na liczne państwa, regiony i obszary o odmiennych warunkach geograficznych.
Na wschodzie znajduje się Kręgosłup Świata (Spine of the World), potężne pasmo górskie oddzielające centralne krainy od Pustkowia Aielów (Aiel Waste). Jest to rozległy, suchy obszar zamieszkany przez Aielów, lud wyróżniający się własnymi tradycjami i sposobem życia.
Na północy rozciąga się Wielka Ugór (Great Blight), kraina pozostająca pod wpływem sił Cienia. Jej środowisko zostało skażone, a zamieszkujące ją stworzenia stanowią zagrożenie dla mieszkańców sąsiednich obszarów.
Wśród ważniejszych państw znajduje się Andor, którego stolicą jest Caemlyn. Miasto to stanowi jeden z głównych ośrodków politycznych Zachodnich Krain.
Na zachodzie położone jest królestwo Arad Doman, znane między innymi z Domani, których kultura i obyczaje wyróżniają się na tle innych ludów.
Istotne znaczenie mają również obszary położone nad Morzem Aryth, oddzielającym Zachodnie Krainy od odległych ziem Seanchan.
Ludy i społeczności
Zachodnie Krainy zamieszkują liczne społeczności o zróżnicowanych tradycjach, strukturach politycznych i sposobach życia.
Jednym z najbardziej charakterystycznych ludów są Aielowie, zamieszkujący pustynne obszary na wschód od Kręgosłupa Świata. Ich kultura opiera się na surowych zasadach honoru, a wojownicy Aielów odgrywają ważną rolę w wydarzeniach związanych z odrodzeniem Smoka.
Wśród innych społeczności znajdują się Tuatha’an, znani również jako Wędrowny Lud. Prowadzą wędrowny tryb życia i kierują się Drogą Liścia, zasadą odrzucającą przemoc.
Na zachodzie, za Morzem Aryth, znajdują się ziemie Seanchan, których mieszkańcy stworzyli rozbudowane imperium. Ich społeczeństwo wyróżnia się silną hierarchią oraz odmiennym podejściem do osób zdolnych do przenoszenia Jedynej Mocy.
W Zachodnich Krainach występują także Ogierowie, istoty znane z długowieczności, wiedzy oraz umiejętności związanych z budownictwem. Są szczególnie cenieni jako twórcy monumentalnych budowli i opiekunowie dawnych tradycji.
Miasta i miejsca o szczególnym znaczeniu
Wśród najważniejszych miast Zachodnich Krain znajduje się Tar Valon, siedziba Aes Sedai. Miasto położone jest na wyspie na rzece Erinin, a jego najważniejszą budowlą pozostaje Biała Wieża.
Szczególne znaczenie ma również Caemlyn, stolica Andoru, będąca jednym z głównych ośrodków politycznych i administracyjnych kontynentu.
Wśród innych ważnych miejsc znajduje się Shayol Ghul, wulkaniczna góra położona w Wielkiej Ugorze. Jest ona związana z więzieniem Czarnego oraz wydarzeniami prowadzącymi do Ostatniej Bitwy.
Na północy występują także pozostałości dawnych fortyfikacji i miast, których historia związana jest z walką przeciwko siłom Cienia.
Jednym z najbardziej niezwykłych miejsc jest Shadar Logoth, dawne miasto, którego mieszkańcy zostali zniszczeni przez własną nienawiść i zepsucie. Ruiny miasta pozostają niebezpieczne ze względu na obecność nadprzyrodzonego zła.
Cień i jego słudzy
Najważniejszym przeciwnikiem sił Światłości jest Czarny, istota dążąca do uwolnienia się z więzienia i podporządkowania sobie rzeczywistości.
Jego wpływ na świat przejawia się poprzez działalność licznych sług, wśród których znajdują się zarówno ludzie, jak i istoty stworzone lub przekształcone przez siły Cienia.
Do najliczniejszych należą Trolloki, ogromne stworzenia łączące cechy ludzi i zwierząt. Są wykorzystywane jako żołnierze w armiach Cienia.
Trollokami dowodzą Myrddraale, znani również jako Bezocy. Istoty te wyróżniają się zdolnością wzbudzania przerażenia oraz nadprzyrodzonymi umiejętnościami.
Wśród innych sług Cienia znajdują się Draghkarowie, skrzydlate stworzenia przypominające wampiry, których śpiew może pozbawiać ofiary woli, oraz Szary Lud, wykorzystywany do skrytobójczych działań.
Szczególne miejsce zajmują Porzuceni (Forsaken), potężni Aes Sedai, którzy podczas Wieku Legend opowiedzieli się po stronie Czarnego. Ich wiedza i zdolności magiczne czynią ich jednymi z najniebezpieczniejszych przeciwników sił Światłości.
Rand al’Thor i Odrodzony Smok
Centralną postacią wydarzeń przedstawionych w cyklu Koło Czasu jest Rand al’Thor, młody człowiek pochodzący z niewielkiej społeczności, którego losy zostają związane z przepowiedniami dotyczącymi Odrodzonego Smoka.
Rand odkrywa, że jest kolejnym wcieleniem Lewsa Therina Telamona, bohatera Wieku Legend, którego działania doprowadziły do zapieczętowania więzienia Czarnego.
Jego przeznaczeniem jest udział w Ostatniej Bitwie, podczas której siły Światłości mają ponownie zmierzyć się z potęgą Cienia.
Wraz z rozwojem wydarzeń Rand zdobywa coraz większą wiedzę o własnych zdolnościach oraz znaczeniu swojej roli. Jednocześnie musi mierzyć się z zagrożeniami wynikającymi z korzystania ze skażonego saidin.
Ważną częścią jego historii jest również związek z Aielami oraz ich przepowiedniami dotyczącymi postaci określanej jako Car’a’carn.
Ostatnia Bitwa i przeznaczenie świata
Dzieje Zachodnich Krain zmierzają ku wydarzeniu znanemu jako Tarmon Gai’don, czyli Ostatnia Bitwa.
Według przepowiedni konflikt ten ma rozstrzygnąć losy świata i zdecydować o dalszym istnieniu rzeczywistości. Odrodzony Smok ma odegrać w nim kluczową rolę, stając przeciwko Czarnemu i jego sługom.
Wydarzenia prowadzące do Ostatniej Bitwy obejmują liczne konflikty polityczne, wojny oraz przemiany społeczne. Poszczególne państwa i ludy muszą zmierzyć się z zagrożeniem, którego skala przekracza ich dotychczasowe doświadczenia.
W świecie Koła Czasu nawet ostateczne rozstrzygnięcia pozostają jednak częścią szerszego cyklu dziejów. Kolejne epoki przemijają, a ich wydarzenia z czasem przekształcają się w legendy, zanim Koło ponownie rozpocznie podobny bieg historii.
Bibliografia
- Pringle, David, et al. The Ultimate Encyclopedia of Fantasy: The definitive illustrated guide. London: Headline, 2021.