Motyw miecza rodowego należącego do króla-wojownika jest jednym z powracających motywów europejskich mitów i legend. Miecz nie jest w tych opowieściach jedynie bronią. Staje się znakiem pochodzenia, dziedzictwa i prawa do tronu, a czasem także przedmiotem, który musi zostać odzyskany, zanim jego właściciel będzie mógł odzyskać to, co utracił.
Miecz jako dziedzictwo
W opowieściach o królu Arturze, Sigurdzie i Aragornie miecz łączy się z historią rodu oraz losem prawowitego następcy. Może być przekazywany jako dziedzictwo albo stać się przedmiotem próby potwierdzającej wyjątkowe przeznaczenie przyszłego władcy.
Jednym z najsłynniejszych przykładów jest legenda o królu Arturze, który zdobywa miecz wyciągnięty z kamienia. Sam akt wyjęcia miecza jest próbą, której wynik potwierdza wyjątkowe przeznaczenie przyszłego króla. Miecz ten bywa czasami utożsamiany z Excaliburem.
Podobny motyw odnajdujemy w Sadze o Völsungach. Sigmund, ojciec Sigurda, jako jedyny potrafi wyciągnąć miecz wbity przez Odyna w Branstock — żywe „drzewo dachu” znajdujące się w hali rodu Völsungów.
Ani Sigurd, ani Aragorn z rodu Dúnedainów nie muszą jednak przechodzić takiej próby. Ich miecze są im przekazane jako dziedzictwo. W obu przypadkach pojawia się natomiast inna przeszkoda: miecze zostają złamane i nie mogą zostać wykorzystane do odzyskania królestwa, dopóki nie zostaną na nowo wykute.
Złamany miecz
W przypadku Sigurda miecz zostaje złamany przez Odyna podczas ostatniej bitwy jego ojca, Sigmunda. Po ponownym wykuciu dla Sigurda miecz otrzymuje nazwę Gram.
Sigurd odzyskuje swój miecz i wyrusza, aby upomnieć się o swoje dziedzictwo. Pomścić śmierć ojca i odzyskać królestwo w drodze podboju. Zabija smoka Fafnira, zdobywa jego skarb oraz pierścień, a następnie zdobywa miłość księżniczki i walkirii Brynhild.
Podobny ciąg wydarzeń pojawia się w historii Aragorna. Jego miecz, Narsil, zostaje złamany przez jego przodka Elendila podczas jego ostatniej walki z Sauronem. Następnie miecz zostaje na nowo wykuty w Rivendell i otrzymuje nazwę Andúril.
Po ponownym wykuciu miecza Aragorn wyrusza, aby odzyskać należne mu dziedzictwo. Mści śmierć ojca i odzyskuje swoje królestwo poprzez podbój. Po zniszczeniu Jedynego Pierścienia zdobywa również miłość ukochanej księżniczki, Arweny Evenstar.
Miecz Artura i Excalibur
Historia króla Artura różni się od historii Sigurda i Aragorna. Jego złamany miecz nie zostaje na nowo wykuty. Artur otrzymuje zamiast niego nowy miecz — Excalibur — podarowany mu przez czarodziejkę Vivien, znaną również jako Pani Jeziora.
Wraz z Excaliburem Artur otrzymuje wysadzaną klejnotami pochwę, która nie pozwala, by został zraniony.
Ostrze Excalibura migocze żywym płomieniem i, podobnie jak Gram oraz Andúril, potrafi przeciąć żelazo i kamień, zachowując przy tym swoją niezwykłą ostrość.
Gram
Miecz wyciągnięty przez Sigmunda z Branstock zostaje wykuty w Alfheim przez bohatera znanego Sasom jako Wayland Kowal. Początkowo nie posiada formalnej nazwy.
Miecz otrzymuje nazwę dopiero wtedy, gdy zostaje na nowo wykuty dla Sigurda przez przypominającego krasnoluda kowala Regina. Wówczas zostaje nazwany Gram.
Jego ostrze wyróżnia się niezwykłą odpornością na złamanie oraz niebieskimi płomieniami, które igrają wzdłuż jego ostrych jak brzytwa krawędzi.
Narsil i Andúril
Miecz Aragorna nosił pierwotnie nazwę Narsil, oznaczającą „czerwony i biały płomień”. Został wykuty przez Telchara, największego ze wszystkich krasnoludzkich kowali Pierwszej Ery.
Narsil zostaje złamany przez Elendila podczas bitwy z Sauronem, Władcą Pierścienia. Następnie zostaje na nowo wykuty w Rivendell przez Elfy Celebrimbora, największego ze wszystkich elfickich kowali Drugiej Ery.
Po ponownym wykuciu miecz otrzymuje nazwę Andúril, czyli „płomień Zachodu”. Jego ostrze migocze żywym czerwonym płomieniem w świetle słońca oraz białym płomieniem w świetle księżyca.
Galadriela, Królowa Złotego Lasu, babka Arweny i jej opiekunka, daje Aragornowi wysadzaną klejnotami pochwę. Sprawia ona, że ostrze Andúrilu pozostaje nieskazitelne i niezniszczalne.
Miecz i odzyskanie dziedzictwa
W historiach Sigurda i Aragorna ponowne wykucie miecza poprzedza moment, w którym prawowity dziedzic może ponownie sięgnąć po utraconą władzę.
Miecz staje się materialnym śladem historii rodu. Jego złamanie oznacza przerwanie ciągłości i utratę dziedzictwa, natomiast ponowne wykucie przywraca tę ciągłość.
Dopiero wtedy bohater może wyruszyć po swoje dziedzictwo — odzyskać królestwo, pomścić przodków i odnaleźć ukochaną.
W przypadku Sigurda jest to Gram, w przypadku Aragorna — Andúril, a w przypadku Artura — Excalibur. Trzy miecze, trzy opowieści i trzy różne tradycje łączy obraz niezwykłej broni jako znaku królewskiego dziedzictwa.
Miecz przodków nie jest więc tylko przedmiotem należącym do bohatera. Jest znakiem tego, kim jest i do czego został przeznaczony.
Bibliografia:
- The Heroes of Tolkien by David Day