Lewis Carroll (1832–1898), właściwie Charles Lutwidge Dodgson – brytyjski pisarz i matematyk związany z Uniwersytetem Oksfordzkim, autor literatury fantasy, znany przede wszystkim z powieści Alicja w Krainie Czarów (1865) oraz Po drugiej stronie lustra (1871). Jego twórczość wyróżnia się absurdalnym humorem, grami językowymi oraz wykorzystaniem zagadnień logicznych i filozoficznych.
Twórczość literacka
Najważniejszymi dziełami Carrolla są dwie powieści przedstawiające przygody Alicji: Alicja w Krainie Czarów (ang. Alice’s Adventures in Wonderland, 1865) oraz Po drugiej stronie lustra (ang. Through the Looking-Glass: And What Alice Found There, 1871).
Obie książki opowiadają o dziewczynce, która trafia do niezwykłych światów, gdzie obowiązują zasady odmienne od tych znanych z codziennej rzeczywistości. Spotyka tam ekscentryczne postacie, a kolejne wydarzenia opierają się na paradoksach, absurdzie i nieoczekiwanych skojarzeniach.
Powieści łączą fantastykę dziecięcą z satyrą na wiktoriańskie społeczeństwo. Ich humor często wynika z podważania przyjętych reguł zachowania, sposobów rozumowania oraz konwencji językowych.
Logika, filozofia i absurd
Istotną cechą twórczości Carrolla jest wykorzystanie zagadnień logicznych i matematycznych. Jako matematyk pisarz interesował się paradoksami, strukturą języka i zasadami rozumowania, które przekształcał w elementy fantastycznych opowieści.
W książkach o Alicji pojawiają się liczne gry słowne, zagadki i sytuacje oparte na pozornie sprzecznych regułach. Humorystyczna warstwa utworów współistnieje z odniesieniami do problemów filozoficznych i logicznych.
Z tego względu powieści Carrolla mogą być odczytywane zarówno jako literatura dziecięca, jak i jako utwory zawierające bardziej złożone znaczenia, wymagające znajomości intelektualnych i społecznych realiów epoki wiktoriańskiej.
Jednym z opracowań poświęconych tym zagadnieniom jest The Annotated Alice (1960) Martina Gardnera, przedstawiające komentarze do logicznych, matematycznych i kulturowych odniesień obecnych w książkach Carrolla.
Poezja fantastyczna
Carroll tworzył również poezję wykorzystującą absurd, gry językowe i niezwykłe wydarzenia.
Jednym z jego najbardziej znanych utworów poetyckich jest The Hunting of the Snark (1876), poemat nonsensowy przedstawiający wyprawę w poszukiwaniu tajemniczego stworzenia. Opowieść ukazuje grupę ekscentrycznych uczestników ekspedycji, których przygody prowadzą do zaskakującego zakończenia.
Utwór stanowi przykład charakterystycznego dla Carrolla humoru, w którym pozornie logiczna konstrukcja opowieści zostaje podporządkowana absurdalnym wydarzeniom.
Późniejsza twórczość
W późniejszym okresie życia Carroll opublikował dwutomową powieść Sylvie and Bruno (1889) oraz Sylvie and Bruno Concluded (1893).
Utwory te łączą elementy fantastyczne z refleksją filozoficzną i moralną. Nie zdobyły jednak popularności porównywalnej z książkami o Alicji.
Znaczenie twórczości
Lewis Carroll odegrał istotną rolę w rozwoju literatury fantasy, szczególnie jej odmiany opartej na absurdzie i nonsensie. W jego utworach fantastyczne światy nie podlegają tradycyjnym zasadom realizmu, lecz funkcjonują według zmiennych, często paradoksalnych reguł.
Powieści o Alicji wyróżniają się połączeniem dziecięcej wyobraźni z intelektualnym humorem, satyrą i zagadnieniami filozoficznymi. Dzięki temu pozostają dziełami skierowanymi do odbiorców w różnym wieku, a ich znaczenie wykracza poza literaturę dziecięcą.
Bibliografia
- Pringle, David, et al. The Ultimate Encyclopedia of Fantasy: The definitive illustrated guide. London: Headline, 2021.
