Lankhmar – fikcyjne miasto położone w świecie Nehwon, stworzonym przez Fritza Leibera na potrzeby opowieści z nurtu sword and sorcery. Znane jako Miasto Czarnej Togi (City of the Black Toga), stanowi główne miejsce przygód Fafhrda i Szarego Kocura (Gray Mouser), dwóch awanturników zajmujących się między innymi złodziejstwem i poszukiwaniem przygód. Lankhmar jest rozległą, zatłoczoną metropolią, w której działalność przestępcza, intrygi polityczne, magia i handel tworzą skomplikowaną rzeczywistość społeczną. Miasto należy do najważniejszych elementów świata przedstawionego w twórczości Leibera.
Świat Nehwon i geneza Lankhmaru
Lankhmar znajduje się w fikcyjnym świecie Nehwon, którego nazwa powstała przez odwrócenie angielskiego słowa nowhen, oznaczającego brak określonego umiejscowienia w czasie. Świat ten został stworzony jako miejsce wydarzeń rozgrywających się poza rzeczywistą historią.
Fritz Leiber opracował Nehwon z myślą o przygodach Fafhrda i Szarego Kocura. Podobnie jak Robert E. Howard w opowieściach o Conanie, wykorzystał konwencję fantasy opartą na walce, magii i niebezpiecznych wyprawach. Nadał jej jednak odmienny charakter, wprowadzając rozbudowany humor, ironię oraz bohaterów, których postępowanie często wynika z osobistych słabości i nieprzemyślanych decyzji.
Lankhmar stanowi centrum tego świata. Jego ulice, zaułki, tawerny i dzielnice są miejscem licznych wydarzeń, w których uczestniczą zarówno główni bohaterowie, jak i przedstawiciele rozmaitych grup społecznych.
Charakterystyka i topografia miasta
Lankhmar jest wielkim ośrodkiem miejskim, wyróżniającym się gęstą zabudową, zatłoczonymi ulicami oraz rozbudowaną siecią zaułków. W jego przestrzeni znajdują się zarówno dzielnice handlowe, jak i obszary opanowane przez przestępców.
Wśród charakterystycznych miejsc wymieniane są Silver Street, Gold Street, Crafts Street, Street of the Silk Merchants oraz Wall Street. Nazwy te wskazują na znaczenie handlu i rzemiosła w funkcjonowaniu miasta. Poszczególne ulice związane są z określonymi rodzajami działalności gospodarczej, tworząc zróżnicowaną przestrzeń miejską.
Jednym z najważniejszych miejsc jest Dzielnica Przetargów (Plaza of Dark Delights), w której można nabyć niezwykłe przedmioty i skorzystać z usług związanych z magią oraz działalnością przestępczą.
W Lankhmarze znajduje się również siedziba Gildii Złodziei, będącej jedną z najważniejszych organizacji funkcjonujących w mieście. Jej działalność wpływa na życie mieszkańców oraz losy Fafhrda i Szarego Kocura.
Istotnym elementem miejskiego krajobrazu są także tawerny i gospody, w których spotykają się przedstawiciele różnych środowisk. Jednym z takich miejsc jest Silver Eel, lokal związany z licznymi przygodami głównych bohaterów.
Społeczeństwo i życie codzienne
Lankhmar zamieszkuje zróżnicowana społeczność obejmująca kupców, rzemieślników, złodziei, najemników, czarnoksiężników oraz przedstawicieli miejskich władz.
Życie mieszkańców charakteryzuje się nieustanną rywalizacją o bogactwo, wpływy i pozycję społeczną. Handel i działalność przestępcza często przenikają się wzajemnie, a granice między legalnymi przedsięwzięciami a oszustwem pozostają niejednoznaczne.
W mieście funkcjonują liczne organizacje, których działalność opiera się na własnych zasadach i hierarchii. Szczególne znaczenie ma Gildia Złodziei, kontrolująca znaczną część przestępczego świata Lankhmaru.
Mieszkańcy miasta wykazują również zainteresowanie magią i nadprzyrodzonymi zjawiskami. Czarnoksiężnicy, tajemnicze istoty oraz niezwykłe przedmioty stanowią część rzeczywistości, z którą bohaterowie stykają się podczas swoich przygód.
Fafhrd i Szary Kocur
Najważniejszymi bohaterami związanymi z Lankhmarem są Fafhrd i Szary Kocur, para awanturników, których przyjaźń stanowi podstawę cyklu opowieści Fritza Leibera.
Fafhrd jest wysokim, silnym wojownikiem pochodzącym z północnych krain. Jego towarzysz, Szary Kocur, wyróżnia się mniejszą posturą, zręcznością oraz umiejętnościami szermierczymi. Obaj zajmują się złodziejstwem, poszukiwaniem skarbów i podejmowaniem niebezpiecznych przedsięwzięć.
Ich pierwsze spotkanie następuje w Lankhmarze, podczas wydarzeń przedstawionych w opowiadaniu Ill Met in Lankhmar. Od tego momentu wspólnie uczestniczą w licznych przygodach, przemierzając zarówno ulice miasta, jak i odległe krainy Nehwon.
Bohaterowie nie są przedstawiani jako nieskazitelni wojownicy kierujący się wyłącznie szlachetnymi pobudkami. Często działają pod wpływem chciwości, ciekawości, pragnienia przygód lub osobistych słabości. Ich przedsięwzięcia prowadzą do nieoczekiwanych komplikacji, a sukcesy przeplatają się z porażkami.
Pomimo licznych niebezpieczeństw Fafhrd i Szary Kocur wielokrotnie powracają do Lankhmaru, który pozostaje jednym z najważniejszych miejsc ich działalności.
Magia i bóstwa Lankhmaru
Magia stanowi istotny element świata Nehwon i odgrywa ważną rolę w wydarzeniach rozgrywających się w Lankhmarze.
W mieście działają czarnoksiężnicy oraz osoby zajmujące się praktykami nadprzyrodzonymi. Ich działalność często wiąże się z intrygami, niebezpiecznymi eksperymentami i próbami zdobycia wpływów.
Szczególne miejsce wśród istot nadprzyrodzonych zajmują bogowie Lankhmaru, przedstawiani jako niezwykle stare i potężne byty. Ich siedziba znajduje się na północ od miasta, po drugiej stronie rzeki Inne. Bogowie ci rzadko ingerują bezpośrednio w sprawy mieszkańców, jednak ich obecność stanowi ważny element miejscowych wierzeń.
W Lankhmarze występują również inne istoty i siły nadprzyrodzone, których działalność wpływa na losy bohaterów. Magia nie zawsze podlega jasno określonym zasadom, a jej wykorzystanie może prowadzić do nieprzewidzianych konsekwencji.
Szczury i podziemny Lankhmar
Jednym z najbardziej niezwykłych elementów świata Lankhmaru jest istnienie rozbudowanej społeczności inteligentnych szczurów zamieszkujących podziemia miasta.
Szczury te tworzą własną organizację społeczną i potrafią przybierać ludzką postać. Ich działalność pozostaje ukryta przed większością mieszkańców, lecz odgrywa istotną rolę w niektórych wydarzeniach rozgrywających się w Lankhmarze.
W opowieści The Swords of Lankhmar Fafhrd i Szary Kocur stają wobec zagrożenia ze strony inteligentnych szczurów, których działania mogą doprowadzić do poważnych zmian w mieście.
Podziemny świat szczurów stanowi odrębną rzeczywistość funkcjonującą równolegle do życia ludzi. Jego mieszkańcy posiadają własne cele, hierarchię i sposoby działania, a ich konflikt z ludźmi staje się źródłem licznych niebezpieczeństw.
Inne krainy Nehwon
Chociaż Lankhmar pozostaje głównym miejscem wydarzeń, przygody Fafhrda i Szarego Kocura obejmują również inne obszary świata Nehwon.
Wśród nich znajdują się północne krainy, z których pochodzi Fafhrd, a także odległe miasta, wyspy i tajemnicze regiony zamieszkane przez niezwykłe istoty.
Jednym z ważniejszych miejsc jest Rime Isle, wyspa położona na północy, związana z wydarzeniami przedstawionymi w późniejszych opowieściach cyklu.
Bohaterowie odwiedzają również krainy, w których spotykają czarnoksiężników, potężne istoty nadprzyrodzone oraz przeciwników wykorzystujących magię. Ich podróże ukazują różnorodność Nehwon, którego geografia obejmuje zarówno obszary przypominające rzeczywiste krainy historyczne, jak i miejsca o całkowicie fantastycznym charakterze.
Znaczenie Lankhmaru w literaturze fantasy
Lankhmar należy do najbardziej charakterystycznych fikcyjnych miast literatury fantasy. W odróżnieniu od światów koncentrujących się przede wszystkim na wojnach między królestwami lub konfliktach o losy całych cywilizacji, twórczość Leibera przedstawia rzeczywistość widzianą z perspektywy awanturników, złodziei i mieszkańców wielkiej metropolii.
Miasto stanowi przestrzeń, w której codzienne życie przenika się z magią, przestępczością i nadprzyrodzonymi zagrożeniami. Jego ulice i zaułki tworzą rozbudowane tło dla przygód Fafhrda i Szarego Kocura, a jednocześnie nadają opowieściom charakterystyczną atmosferę miejskiej fantastyki.
Leiber połączył elementy tradycyjnych opowieści o mieczu i magii z humorem, ironią oraz bohaterami pozbawionymi jednoznacznie heroicznych cech. Dzięki temu Lankhmar stał się jednym z ważniejszych wzorców fantastycznego miasta, którego znaczenie wynika nie tylko z rozgrywających się w nim wydarzeń, lecz także z jego własnej historii, mieszkańców i osobliwej struktury społecznej.
Bibliografia
- Pringle, David, et al. The Ultimate Encyclopedia of Fantasy: The definitive illustrated guide. London: Headline, 2021.