Dorotka Gale (ang. Dorothy Gale) – fikcyjna bohaterka literacka stworzona przez L. Franka Bauma, która po raz pierwszy pojawiła się w powieści The Wonderful Wizard of Oz z 1900 roku. Jest dziewczynką pochodzącą z amerykańskiego stanu Kansas, która wskutek cyklonu zostaje przeniesiona do magicznej Krainy Oz. Jej przygody stały się podstawą rozbudowanego cyklu powieści fantasy oraz licznych adaptacji teatralnych i filmowych.
Dorotka w Krainie Oz
Dorotka Gale trafia do Krainy Oz, gdy cyklon porywa ją z rodzinnego Kansas. W niezwykłym świecie dziewczynka rozpoczyna podróż Żółtą Ceglaną Drogą prowadzącą do Szmaragdowego Miasta.
Podczas wędrówki poznaje Stracha na Wróble, Blaszanego Drwala oraz Tchórzliwego Lwa. Jej podróż prowadzi ostatecznie do spotkania z Czarnoksiężnikiem z Oz.
Historia przedstawiona w The Wonderful Wizard of Oz zdobyła znaczną popularność, stając się jedną z najbardziej rozpoznawalnych amerykańskich baśni nowoczesnych. Mimo początkowej niechęci części krytyków i bibliotekarzy powieść zyskała trwałe miejsce w literaturze dziecięcej.
Dorotka w twórczości L. Franka Bauma
Sukces pierwszej powieści skłonił L. Franka Bauma do rozwijania historii Krainy Oz. Autor napisał łącznie trzynaście kontynuacji, przedstawiających kolejne przygody jej mieszkańców.
Pierwszą z nich była The Marvelous Land of Oz (1904), której fabuła koncentruje się na chłopcu imieniem Tip, przemienionym następnie w piękną księżniczkę. Utwór zawiera motyw zmiany płci głównej postaci.
Dorotka powróciła w powieści Ozma of Oz (1907), w której pojawiają się również nowi bohaterowie, między innymi kura Billina oraz mechaniczny człowiek Tik-Tok.
Kolejne tomy cyklu obejmowały Dorothy and the Wizard in Oz (1908), The Road to Oz (1909) oraz The Emerald City of Oz (1910). W ostatniej z tych powieści Dorotka sprowadza do Krainy Oz swoją ciotkę Em i wuja Henry’ego, którzy wcześniej mieszkali w Kansas.
W następnych latach Baum opublikował The Patchwork Girl of Oz (1913), Tik-Tok of Oz (1914), The Scarecrow of Oz (1915), Rinkitink in Oz (1916), The Lost Princess of Oz (1917), The Tin Woodman of Oz (1918) oraz The Magic of Oz (1919).
Ostatnią powieścią cyklu autorstwa Bauma była wydana pośmiertnie Glinda of Oz (1920).
Pierwsze książki z serii ilustrował John R. Neill. Co najmniej trzy opowieści zostały za życia Bauma zaadaptowane na potrzeby teatru, a sam pisarz eksperymentował również z realizacją krótkich filmów przedstawiających bohaterów Krainy Oz.
Kontynuacje cyklu po śmierci Bauma
Po śmierci L. Franka Bauma Kraina Oz była już rozpoznawalnym elementem kultury amerykańskiej. Wydawcy postanowili kontynuować serię, powierzając pisanie kolejnych powieści innym autorom.
Ruth Plumly Thompson stworzyła łącznie dwadzieścia jeden książek osadzonych w Krainie Oz. Pierwsze sześć z nich to The Royal Book of Oz (1921), Kabumpo in Oz (1922), The Cowardly Lion of Oz (1923), Grampa in Oz (1924), The Lost King of Oz (1925) oraz The Hungry Tiger of Oz (1926).
Po zakończeniu działalności Thompson w 1939 roku kolejne trzy tytuły napisał John R. Neill, wcześniej związany z cyklem jako ilustrator.
W późniejszych latach powstawały również kontynuacje autorstwa innych pisarzy. Wśród nich znalazły się Dorothy of Oz (1989) oraz The Rewolf of Oz (1990), napisane przez Rogera S. Bauma, prawnuka twórcy oryginalnej serii.
Do utworów nawiązujących do przygód Dorotki należy także A Barnstormer in Oz (1982) Philipa José Farmera. Powieść, przeznaczona dla dorosłych czytelników, przedstawia przygody Hanka, syna Dorotki.
Dorotka w adaptacjach filmowych i teatralnych
Historia Dorotki Gale wielokrotnie trafiała na scenę teatralną i ekran filmowy. Szczególne znaczenie dla rozpowszechnienia postaci miała ekranizacja The Wizard of Oz z 1939 roku, w której główną rolę zagrała Judy Garland.
Film był musicalem, a jego piosenki zyskały popularność wykraczającą poza samą produkcję. Utwory Over the Rainbow oraz pozostałe kompozycje Harolda Arlena i E. Y. Harburga były później wykorzystywane w scenicznych adaptacjach opowieści o Dorotce.
W 1974 roku powstał film animowany Journey Back to Oz, w którym głosu Dorotce użyczyła Liza Minnelli, córka Judy Garland.
Kolejną adaptacją był musical filmowy The Wiz (1978), oparty na wcześniejszym przedstawieniu scenicznym. Produkcja przenosiła wydarzenia znane z oryginalnej historii do Nowego Jorku i wykorzystywała wyłącznie czarnoskórą obsadę. W rolę Dorotki wcieliła się Diana Ross.
W 1985 roku wytwórnia Disneya zrealizowała film Return to Oz, w którym główną bohaterkę zagrała młoda aktorka Fairuza Balk.
Znaczenie postaci
Dorotka Gale należy do najbardziej rozpoznawalnych bohaterek amerykańskiej literatury baśniowej. Jej podróż z Kansas do Krainy Oz stała się podstawą opowieści rozwijanej przez kolejnych autorów przez wiele dziesięcioleci.
Popularność pierwszej powieści Bauma doprowadziła do powstania rozbudowanego cyklu literackiego, a także licznych adaptacji teatralnych, filmowych i animowanych. Szczególne miejsce w kulturze popularnej zajmuje wizerunek Dorotki wykreowany przez Judy Garland w filmie z 1939 roku, który utrwalił postać w świadomości kolejnych pokoleń odbiorców.
Bibliografia
- Pringle, David, The Ultimate Encyclopedia of Fantasy, Woodstock: Overlook Press, 1999.