Cień (ang. The Shadow) – fikcyjny bohater amerykańskiej literatury sensacyjno-fantastycznej, który po raz pierwszy pojawił się w 1930 roku jako tajemniczy narrator audycji radiowej Detective Story Hour. Postać była następnie rozwijana w opowiadaniach i powieściach publikowanych pod pseudonimem Maxwell Grant, używanym przede wszystkim przez Waltera B. Gibsona. Cień, występujący pod tożsamościami Lamonta Cranstona i Kenta Allarda, jest zamaskowanym pogromcą przestępców, obdarzonym zdolnością wpływania na ludzkie umysły i stawania się praktycznie niewidzialnym. Należy do charakterystycznych bohaterów amerykańskiej fantastyki sensacyjnej pierwszej połowy XX wieku.
Pochodzenie i charakterystyka postaci
Cień jest tajemniczym obrońcą walczącym z przestępczością, którego charakterystycznymi elementami wyglądu są płaszcz i kapelusz. W swojej działalności posługuje się różnymi tożsamościami, między innymi Lamonta Cranstona oraz Kenta Allarda.
Jego najważniejszą nadprzyrodzoną umiejętnością jest zdolność wpływania na umysły innych ludzi. Dzięki niej potrafi sprawić, że pozostaje praktycznie niewidzialny dla otoczenia.
Umiejętność ta pozwala mu działać w ukryciu i zaskakiwać przeciwników, stanowiąc podstawę jego skuteczności w walce z przestępcami.
Postać Cienia łączy cechy zamaskowanego bohatera sensacyjnego z elementami fantastycznymi, charakterystycznymi dla amerykańskich opowieści kryminalno-przygodowych.
Początki Cienia w radiu
Cień zadebiutował w 1930 roku jako fikcyjny gospodarz niedzielnej audycji radiowej Detective Story Hour.
Początkowo nie był głównym bohaterem samodzielnych opowieści, lecz tajemniczą postacią prowadzącą program. Jego charakterystyczny wizerunek szybko zdobył popularność, co doprowadziło do rozwinięcia koncepcji w odrębnej serii literackiej.
W późniejszych latach powstała również nowa audycja radiowa poświęcona bezpośrednio przygodom Cienia.
Program emitowany w latach 1936–1954 odniósł znaczący sukces i przyczynił się do utrwalenia popularności bohatera wśród amerykańskich słuchaczy.
Charakterystycznym elementem audycji były powtarzane sentencje:
„Who knows what evil lurks in the hearts of men? The Shadow knows”.
„The weed of crime bears bitter fruit”.
Pierwsza z nich podkreślała tajemniczą zdolność Cienia do poznawania ludzkich zamiarów, druga natomiast odnosiła się do konsekwencji działalności przestępczej.
W latach 1937–1938 postaci Cienia użyczał głosu Orson Welles.
Cień w literaturze popularnej
Sukces radiowego debiutu doprowadził do powstania rozbudowanej serii opowieści publikowanych w czasopiśmie The Shadow.
Pod pseudonimem Maxwell Grant ukazało się łącznie ponad 280 krótkich powieści poświęconych bohaterowi.
Najważniejszym autorem cyklu był Walter B. Gibson, który tworzył historie o Cieniu w latach 1931–1949.
W pracach nad serią uczestniczyli również inni pisarze, wykorzystujący wspólny pseudonim autorski. Ich dorobek obejmował około czterdziestu dodatkowych opowieści.
Znaczna część utworów została ponownie wydana w formie książek kieszonkowych w latach sześćdziesiątych XX wieku.
Popularność tych publikacji przyczyniła się do ponownego zainteresowania postacią.
Kontynuacje Dennisa Lyndsa
W latach sześćdziesiątych, po sukcesie wznowień wcześniejszych historii, podjęto próbę rozwinięcia cyklu o nowe powieści.
Do pracy nad postacią zaangażowano Dennisa Lyndsa, który również publikował pod pseudonimem Maxwell Grant.
W 1964 roku ukazała się powieść The Shadow Strikes, rozpoczynająca nową serię przygód Cienia.
Lynds napisał następnie sześć kolejnych utworów, kontynuując literackie losy zamaskowanego bohatera.
Nowe publikacje stanowiły rozwinięcie tradycji zapoczątkowanej przez Waltera B. Gibsona.
Filmowe adaptacje przygód Cienia
Postać Cienia wielokrotnie pojawiała się w produkcjach filmowych.
Jedną z pierwszych ekranizacji był film The Shadow Strikes z 1937 roku, w którym główną rolę zagrał Rod La Rocque.
W 1940 roku powstał kinowy serial The Shadow, przedstawiający kolejne przygody bohatera. W postać Cienia wcielił się Victor Jory.
Następną produkcją był The Shadow Returns z 1946 roku, w którym tytułową rolę zagrał Kane Richmond.
Ekranizacje te przenosiły na ekran historie zamaskowanego pogromcy przestępców, znanego wcześniej z radia i literatury popularnej.
Powrót Cienia do kina w 1994 roku
W 1994 roku powstał film The Shadow, stanowiący kolejną próbę przywrócenia popularności bohatera.
W tytułową rolę wcielił się Alec Baldwin, przedstawiając nową ekranową interpretację tajemniczego pogromcy przestępców.
Filmowi towarzyszyła powieściowa adaptacja autorstwa Jamesa Luceno.
Produkcja stanowiła powrót Cienia do kina po wielu latach od wcześniejszych ekranizacji.
Cień w komiksach
Przygody Cienia były przedstawiane również w formie komiksowej.
Postać pojawiała się w publikacjach wykorzystujących jej charakterystyczny wizerunek oraz motywy znane z opowieści radiowych i literackich.
Komiksy stanowiły kolejne medium, w którym rozwijano historie tajemniczego bohatera walczącego z przestępczością.
Znaczenie postaci w fantastyce sensacyjnej
Cień należy do charakterystycznych bohaterów amerykańskiej fantastyki sensacyjnej, łączących konwencję opowieści kryminalnej z elementami nadprzyrodzonymi.
Jego zdolność wpływania na ludzkie umysły i pozostawania niewidzialnym dla otoczenia odróżnia go od zwyczajnych bohaterów literatury detektywistycznej.
Szczególną rolę w rozwoju postaci odegrała jej obecność w różnych mediach. Cień rozpoczął swoją historię jako narrator radiowy, następnie stał się bohaterem setek opowieści literackich, audycji radiowych, komiksów i filmów.
Długotrwała popularność serii oraz jej kolejne wznowienia i adaptacje świadczą o znaczeniu Cienia dla rozwoju amerykańskiej literatury popularnej i fantastyki sensacyjnej XX wieku.
Bibliografia
- Pringle, David, The Ultimate Encyclopedia of Fantasy, Woodstock: Overlook Press, 1999.