Alternate history (historia alternatywna) to podgatunek fantastyki przedstawiający odmienne wersje świata rzeczywistego, w których przebieg wydarzeń znacząco odbiega od znanej historii. Konwencja ta występuje w literaturze science fiction, fantastyce spekulatywnej i horrorze. W obrębie fantasy jej charakterystyczną cechą jest powiązanie zmian historycznych z magią, mistycyzmem, istotami nadprzyrodzonymi lub innymi elementami fantastycznymi.
Akcja utworów należących do tego podgatunku może rozgrywać się w dowolnym okresie, od odległej przeszłości po przyszłość rozwijającą się w sposób odmienny od rzeczywistych dziejów. W fantastyce szczególnie często wykorzystywane są jednak alternatywne wersje dawnych epok historycznych.
Przykładem historii alternatywnej opartej na motywach fantastycznych jest powieść Declare (2000) Tima Powersa.
Fantastyka celtycka
Jednym z popularnych wariantów historii alternatywnej jest Celtic fantasy (fantastyka celtycka), której akcja rozgrywa się w realiach inspirowanych dawnymi ziemiami celtyckimi.
Popularność tego rodzaju opowieści doprowadziła do wyodrębnienia ich jako osobnej kategorii tematycznej. Ważną rolę w jej rozwoju odegrał cykl powieściowy Deryni Katherine Kurtz, zapoczątkowany w 1970 roku.
Steampunk i alternatywna epoka wiktoriańska
Innym często wykorzystywanym okresem historycznym jest epoka wiktoriańska, szczególnie alternatywne wersje dziewiętnastowiecznej Anglii.
Z tego rodzaju scenerią związany jest steampunk, termin odnoszący się pierwotnie do odmiany fantastyki naukowej przedstawiającej alternatywną epokę wiktoriańską, w której szczególną rolę odgrywa wysoko rozwinięta technologia oparta na maszynach parowych.
Z czasem znaczenie tego określenia uległo rozszerzeniu. Steampunk zaczęto stosować również wobec utworów fantasy wykorzystujących charakterystyczną estetykę wiktoriańską, zarówno osadzonych w alternatywnych wersjach rzeczywistego świata, jak i rozgrywających się w całkowicie fikcyjnych rzeczywistościach.
Przykładem takiego połączenia jest seria komiksowa The League of Extraordinary Gentlemen (1999) Alana Moore’a.
Inne realia historyczne
Oprócz dawnych ziem celtyckich i wiktoriańskiej Anglii popularnymi sceneriami historii alternatywnej są starożytna Grecja, Egipt faraonów, Cesarstwo Rzymskie oraz Chiny w okresie wczesnych dynastii.
Samo osadzenie fabuły w realiach starożytnych nie przesądza jednak o przynależności utworu do historii alternatywnej. Istotne znaczenie ma charakter przedstawionych postaci i wydarzeń. Jeżeli głównymi bohaterami są istoty boskie lub legendarne, obdarzone nadzwyczajnymi mocami, opowieść zaliczana jest do mythic fantasy (fantastyki mitologicznej), a nie do historii alternatywnej.
Bibliografia
- Pringle, David, et al. The Ultimate Encyclopedia of Fantasy: The definitive illustrated guide. London: Headline, 2021.