Sindbad Żeglarz (ang. Sinbad the Sailor) – fikcyjny bohater opowieści fantastyczno-przygodowych, którego historia została rozpowszechniona przez francuskiego tłumacza Antoine’a Gallanda na początku XVIII wieku. Jest arabskim kapitanem morskim, odbywającym niezwykłe wyprawy na nieznane wyspy i do odległych krain, gdzie spotyka fantastyczne stworzenia oraz mierzy się z licznymi niebezpieczeństwami. Jego przygody, obejmujące siedem podróży, zostały włączone do europejskiej tradycji Księgi tysiąca i jednej nocy, stając się jednym z najbardziej rozpoznawalnych cyklów opowieści orientalnych.
Pochodzenie postaci
Początki historii Sindbada Żeglarza sięgają dawnych opowieści arabskich, jednak dokładne źródła tej postaci pozostają nieznane.
Możliwe, że pierwowzorami Sindbada byli rzeczywiści żeglarze przemierzający Zatokę Perską i Ocean Indyjski. Ich wyprawy mogły dostarczyć inspiracji do powstania historii o niezwykłych podróżach i spotkaniach z fantastycznymi stworzeniami.
Istnieje również przypuszczenie, że postać wywodzi się z wcześniejszych tradycji literackich. Wśród możliwych inspiracji wymienia się Odyseusza, bohatera Odysei Homera, oraz znacznie starszą egipską opowieść o rozbitku, zachowaną na starożytnym papirusie.
Nie można jednak jednoznacznie ustalić, która z tych tradycji odegrała decydującą rolę w powstaniu historii Sindbada.
Siedem podróży Sindbada
Sindbad jest arabskim kapitanem morskim, którego niezwykłe przygody rozgrywają się podczas siedmiu wypraw do odległych części świata.
Podróże prowadzą go na nieznane wyspy i do krain zamieszkanych przez fantastyczne istoty. Bohater wielokrotnie musi stawiać czoła niebezpieczeństwom, wykorzystując odwagę i umiejętność radzenia sobie w trudnych sytuacjach.
Wśród stworzeń napotykanych przez Sindbada znajduje się Rok, olbrzymi ptak zdolny unieść człowieka w swoich szponach.
Spotkania z niezwykłymi istotami oraz odkrywanie nieznanych lądów stanowią podstawowe elementy cyklu, łączącego motywy morskiej przygody z fantastyką orientalną.
Sindbad a „Księga tysiąca i jednej nocy”
Opowieści o Sindbadzie nie należały pierwotnie do zbioru Księga tysiąca i jednej nocy. Funkcjonowały jako osobny cykl siedmiu historii, prawdopodobnie znacznie starszy niż zasadnicza część tego zbioru.
Ich rozpowszechnienie w Europie wiązało się z działalnością Antoine’a Gallanda, francuskiego tłumacza literatury orientalnej.
W 1701 roku Galland przełożył opowieści o Sindbadzie na język francuski i opublikował je w Paryżu.
Trzy lata później rozpoczął wydawanie monumentalnego przekładu Les Mille et une nuits (1704–1717), do którego włączył również cykl przygód Sindbada.
Dzięki temu historie arabskiego żeglarza zostały trwale powiązane z europejską recepcją Księgi tysiąca i jednej nocy.
Sindbad w tradycji fantastyki orientalnej
Opowieści o Sindbadzie stanowią przykład literatury łączącej przygody morskie z motywami nadprzyrodzonymi.
Ich charakterystycznym elementem jest przedstawianie odległych krain jako miejsc pełnych niezwykłych stworzeń i niebezpieczeństw. Fantastyczne wydarzenia rozgrywają się podczas kolejnych wypraw bohatera, nadając każdej z siedmiu historii odrębny charakter przygodowy.
W tradycji literackiej Księgi tysiąca i jednej nocy Sindbad zajmuje miejsce obok takich postaci jak Aladyn, Ali Baba i Szeherezada.
Jako najstarszy z tej grupy bohaterów może być uznawany za jej reprezentatywną postać.
Sindbad w filmie
Popularność przygód Sindbada doprowadziła do powstania licznych adaptacji filmowych.
Historie arabskiego żeglarza były wielokrotnie wykorzystywane w kinie fantastyczno-przygodowym, w którym szczególne znaczenie miały motywy niezwykłych podróży, nieznanych wysp i spotkań z potworami.
Filmowe wersje przygód Sindbada przyczyniły się do dalszego rozpowszechnienia postaci poza literaturą.
Znaczenie Sindbada w literaturze fantasy
Sindbad Żeglarz należy do najbardziej rozpoznawalnych bohaterów fantastycznych opowieści podróżniczych. Jego historia opiera się na motywie wyprawy w nieznane, podczas której człowiek musi zmierzyć się z niezwykłymi stworzeniami i niebezpieczeństwami.
Siedem podróży Sindbada stanowi przykład połączenia dawnych tradycji żeglarskich, orientalnych opowieści przygodowych oraz fantastyki.
Szczególne znaczenie dla popularności bohatera miała działalność Antoine’a Gallanda, którego przekłady wprowadziły historie Sindbada do europejskiej tradycji literackiej.
Dzięki włączeniu cyklu do Księgi tysiąca i jednej nocy Sindbad stał się jednym z najbardziej znanych przedstawicieli fantastyki orientalnej, a jego przygody znalazły kontynuację w licznych interpretacjach filmowych.
Bibliografia
- Pringle, David, The Ultimate Encyclopedia of Fantasy, Woodstock: Overlook Press, 1999.