Twórca: Lewis Carroll
Źródło: Alice’s Adventures in Wonderland
Data: 1865
Wprowadzenie
Alicja jest małą dziewczynką z epoki środkowowiktoriańskiej, która przeżywa niezwykłe przygody w osobliwych krainach wyobraźni. Występuje w dwóch niewielkich książkach: Alicja w Krainie Czarów oraz jej kontynuacji Through the Looking-Glass and What Alice Found There (1871), których autorem jest Lewis Carroll (właściwie Charles Lutwidge Dodgson).
W swoich przygodach spotyka tak niezwykle zapadające w pamięć postacie, jak Biały Królik, Kot z Cheshire, Szalony Kapelusznik, Fałszywy Żółw, Humpty Dumpty oraz Czerwona Królowa i Biała Królowa. Jak powszechnie wiadomo, Alicja została wzorowana na rzeczywistej dziewczynce z otoczenia Dodgsona, Alice Liddell, jednak ponieważ autor nigdy nie podaje jej nazwiska, a jej przygody mają całkowicie fantastyczny charakter, uznawana jest za postać fikcyjną.
Jest jedną z najsłynniejszych bohaterek literatury anglojęzycznej, od pokoleń uwielbianą przez dzieci, a jednocześnie zachowującą ogromną atrakcyjność dla dorosłych.
Opracowania i kontynuacje
Literatura poświęcona Alicji jest niezwykle obszerna – od drobiazgowego opracowania The Annotated Alice (1960) Martina Gardnera, poprzez takie studia jak Alice in Many Tongues (1964) Warrena Weavera (jak twierdzono, książki o Alicji zostały przetłumaczone „częściej i na więcej języków niż niemal każde inne dzieło z wyjątkiem Biblii”), aż po krytyczny zbiór Aspects of Alice (1972) pod redakcją Roberta Phillipsa.
W ostatnich latach pojawiały się również próby napisania kontynuacji przez innych autorów – często pomysłowe, choć niemożliwe do całkowitego odtworzenia magii oryginału. Należą do nich Alice Through the Needle’s Eye (1984) Gilberta Adaira, antologia Fantastic Alice (1995) pod redakcją Margaret Weis i Martina H. Greenberga oraz Automated Alice (1996) Jeffa Noona.
Ilustracje
Sposób, w jaki przez lata wyobrażano sobie Alicję, zawdzięcza bardzo wiele ilustratorom książek Carrolla – które początkowo ilustrował on sam – a przede wszystkim Johnowi Tennielowi. Wśród innych artystów tworzących charakterystyczne ilustracje do tych utworów znaleźli się Arthur Rackham, Mabel Lucie Attwell, Mervyn Peake, Ralph Steadman, a nawet Salvador Dalí.
Adaptacje teatralne i filmowe
Powstały niezliczone adaptacje sceniczne przygód Alicji, począwszy od operetki Alice in Wonderland (1886) Henry’ego Savile’a Clarke’a.
Od czasu pierwszej krótkiej niemej ekranizacji z 1903 roku powstało również wiele filmów. O ile nie zaznaczono inaczej, wszystkie wspomniane tutaj adaptacje noszą tytuł Alice in Wonderland, chociaż w rzeczywistości wiele z nich wykorzystuje również materiał z Through the Looking-Glass.
Filmy nieme powstały w latach 1910, 1915 i 1927. Pierwsza hollywoodzka wersja dźwiękowa (1933) z Charlotte Henry w roli Alicji doczekała się następnie pełnometrażowego filmu animowanego Disneya (1951). Niemal równocześnie powstała mniej znana brytyjska wersja z 1950 roku, w której Carole Marsh wcieliła się w Alicję wśród obsady złożonej z lalek.
Do późniejszych adaptacji należą znakomita telewizyjna wersja BBC w reżyserii Jonathana Millera (1966), z Anne-Marie Malik w roli głównej, interpretująca książki jako dziecięce spojrzenie na koszmarnie groźne społeczeństwo epoki wiktoriańskiej, oraz mało udany film muzyczny Alice’s Adventures in Wonderland (1972) z Fioną Fullerton.
Nowsza pięcioodcinkowa adaptacja dla brytyjskiej telewizji niezależnej (1985) obsadziła w roli Alicji Giselle Andrews, natomiast pozostałe postacie zostały przedstawione jako lalki. Amerykański miniserial z tego samego roku, z Natalie Gregory w roli Alicji, został przez jednego z krytyków określony jako „oszałamiający” i „parodia”.
Film Dreamchild (1986) przedstawiał Coral Browne jako prawdziwą Alice Liddell.
Znaczenie postaci
Alicja jest ulubioną „tajemniczą dziewczynką” literatury angielskiej, symbolem dziecięcej niewinności, a zarazem pewnego rodzaju młodzieńczej przenikliwości. W jej osobowości jest ujmująca bystrość i chwilami wydaje się, jakby potrafiła przejrzeć wszystkie dorosłe pozory.