Postacie i istoty fantasy stanowią rozległą grupę bohaterów oraz stworzeń występujących w literaturze, filmie, mitologii, legendach i innych formach twórczości fantastycznej. Obejmują zarówno postacie o ludzkiej naturze, jak i istoty nadprzyrodzone, zwierzęta obdarzone ludzkimi cechami oraz stworzenia całkowicie fikcyjne. Ich pochodzenie jest zróżnicowane – część wywodzi się z dawnych tradycji mitologicznych i literackich, inne powstały w nowoczesnych utworach fantasy.
Pochodzenie i różnorodność postaci fantasy
Bohaterowie fantasy występują w licznych formach, od zwyczajnych ludzi po istoty posiadające nadprzyrodzone właściwości. Niektóre postacie przyjmują postać zwierząt obdarzonych ludzkimi cechami, inne zachowują całkowicie ludzką naturę, choć funkcjonują w fantastycznych realiach.
Wiele postaci fantasy wywodzi się z mitów, legend, poematów, sztuk teatralnych, opowiadań, komiksów oraz filmów i programów telewizyjnych. Nie wszystkie zostały stworzone specjalnie na potrzeby literatury fantasy. Część z nich pojawiała się w kulturze znacznie wcześniej, a następnie została włączona do współczesnych utworów fantastycznych.
Do tradycyjnych bohaterów należą między innymi Odyseusz, król Artur oraz Amadis z Galii. Ich postacie wywodzą się z dawnych opowieści i tradycji literackich, które stanowią część dziedzictwa wykorzystywanego przez twórców fantasy.
Odrębną grupę tworzą istoty fantastyczne, takie jak smoki, elfy i jednorożce. Ich wizerunki mają korzenie w mitologii i folklorze, choć poszczególni autorzy nadają im odmienne cechy oraz funkcje w świecie przedstawionym.
Większość rozpoznawalnych postaci fantasy powstała jednak w ciągu ostatnich kilkuset lat, a wiele z nich należy do twórczości współczesnej.
Postacie fikcyjne i historyczne
Istotnym rozróżnieniem wśród bohaterów fantasy jest podział na postacie całkowicie fikcyjne oraz osoby historyczne występujące w utworach fantastycznych.
Postacie fikcyjne powstają jako element świata przedstawionego i nie posiadają bezpośrednich odpowiedników w rzeczywistości. Mogą jednak wykorzystywać cechy, motywy i wzorce znane z wcześniejszych tradycji literackich.
Osoby historyczne bywają natomiast bohaterami powieści i filmów fantasy, w których ich losy podlegają fantastycznemu przekształceniu. Sam fakt występowania postaci historycznej w takim utworze nie oznacza jednak, że należy ją traktować jako bohatera wyłącznie fikcyjnego.
W obrębie fantastyki szczególne znaczenie mają więc literackie i filmowe przedstawienia rzeczywistych osób, a nie same postacie historyczne.
Rozwój i przekształcenia bohaterów fantasy
Postacie fantasy mogą zmieniać się wraz z kolejnymi utworami, w których występują. Niektóre zachowują charakter nadany im przez pierwotnego twórcę, inne podlegają przekształceniom wynikającym z adaptacji lub wykorzystania w nowych formach przekazu.
Jednym z przykładów postaci funkcjonujących w różnych mediach jest Mary Poppins. Podobnie jak inni bohaterowie fantastyczni może być rozpatrywana w kontekście swojego literackiego pochodzenia oraz późniejszych przedstawień.
Szczególne znaczenie dla rozpoznawalności postaci mają ich adaptacje filmowe, które mogą utrwalać określony wizerunek bohatera lub wprowadzać zmiany w stosunku do pierwowzoru.
Przykładem odmiennego sposobu łączenia bohaterów jest zestawienie postaci z różnych tradycji, takich jak Wonder Woman i Ebenezer Scrooge. Ich obecność w fantastyce wynika z odmiennych źródeł literackich i kulturowych, lecz obie należą do szerokiego zbioru rozpoznawalnych postaci fikcyjnych.
Postacie mogą również zyskiwać nowe znaczenia w wyniku późniejszych interpretacji, adaptacji i przekształceń. W niektórych przypadkach ich popularność wykracza poza pierwotny utwór, a imiona stają się częścią powszechnie rozpoznawalnego języka kultury.
Znaczenie postaci w fantastyce
Bohaterowie fantasy mogą wywoływać u odbiorców różnorodne reakcje, od fascynacji i sympatii po strach i niechęć. Postacie poznawane w dzieciństwie często pozostają rozpoznawalne przez wiele lat, podobnie jak bohaterowie odkrywani w późniejszych okresach życia.
Różnorodność ich pochodzenia, wyglądu i charakteru sprawia, że stanowią one jeden z podstawowych elementów fantastycznych światów przedstawionych. Obejmują zarówno bohaterów ludzkich, jak i istoty o odmiennych właściwościach, wywodzące się z tradycji mitologicznych, folklorystycznych oraz literackich.
Charakterystyka postaci fantasy może uwzględniać jej pierwotnego twórcę, czas powstania, pochodzenie oraz najważniejsze cechy. W przypadku bohaterów występujących w licznych utworach istotne są również późniejsze zmiany ich wizerunku i sposobu przedstawiania.
Bibliografia
- Pringle, David, The Ultimate Encyclopedia of Fantasy, Woodstock: Overlook Press, 1999.