Tom (ang. Tom the Chimney-Sweep) – fikcyjny bohater literacki stworzony przez Charlesa Kingsleya, który po raz pierwszy pojawił się w powieści The Water-Babies, a Fairy Tale for a Land Baby z 1863 roku. Jest młodym kominiarczykiem, którego niezwykłe przygody rozpoczynają się po ucieczce przed okrutnym pracodawcą, panem Grimesem. Podczas ucieczki chłopiec wpada do rzeki, gdzie zostaje przemieniony w wodne dziecko, określane jako water-baby. Jego dalsze losy rozgrywają się w fantastycznym podwodnym świecie, a historia łączy elementy baśniowe z przesłaniem społecznym i moralnym.
Pochodzenie i charakterystyka postaci
Tom jest młodym chłopcem pracującym jako kominiarczyk pod nadzorem pana Grimesa, który traktuje go w okrutny sposób.
Jego życie ulega zmianie w wyniku niezwykłego wydarzenia. Pewnego dnia, uciekając przed swoim pracodawcą, chłopiec wpada do rzeki i zostaje przemieniony w wodne dziecko.
Przemiana otwiera przed nim możliwość poznania świata niedostępnego zwyczajnym ludziom. Tom rozpoczyna podróż przez podwodne krainy, w których spotyka fantastyczne istoty i uczestniczy w wydarzeniach o charakterze baśniowym.
Przygody Toma w podwodnym świecie
Po przemianie w wodne dziecko Tom wyrusza w niezwykłą podróż, która prowadzi go przez morze.
Podczas wędrówki odwiedza magiczną wyspę St Brendan, stanowiącą jeden z fantastycznych elementów świata przedstawionego w powieści.
W trakcie swoich przygód spotyka również niezwykłą nauczycielkę, panią Doasyouwouldbedoneby, której imię nawiązuje do zasady wzajemnego traktowania innych ludzi.
Spotkanie to odgrywa ważną rolę w historii chłopca, łącząc jego fantastyczne doświadczenia z moralnym przesłaniem utworu.
Tom w powieści Charlesa Kingsleya
Postać Toma została stworzona przez Charlesa Kingsleya na potrzeby powieści The Water-Babies, a Fairy Tale for a Land Baby, opublikowanej w 1863 roku.
Utwór przedstawia niezwykłe losy młodego kominiarczyka, wykorzystując motyw przemiany człowieka w istotę fantastyczną.
Historia zawiera również elementy związane z poglądami społecznymi i religijnymi autora. Kingsley był zwolennikiem chrześcijańskiego socjalizmu, a jego powieść odniosła znaczną popularność i wywarła wpływ na współczesnych mu czytelników.
Książka przyczyniła się do zwrócenia uwagi na trudną sytuację dzieci zatrudnianych przy czyszczeniu kominów, a jej oddziaływanie wiązano z ograniczeniem wykorzystywania dzieci do tej pracy.
Adaptacje teatralne i filmowe
Popularność The Water-Babies doprowadziła do powstania licznych adaptacji scenicznych oraz kilku wersji filmowych przedstawiających przygody Toma.
Jedną z późniejszych ekranizacji był film The Water Babies z 1978 roku.
W rolę Toma wcielił się Tommy Pender, przedstawiając młodego kominiarczyka, którego życie zmienia się w wyniku fantastycznej przemiany.
Adaptacje te przenosiły historię chłopca z literatury na scenę i ekran, zachowując jej baśniowy charakter.
Znaczenie postaci w literaturze fantastycznej
Tom należy do bohaterów dziewiętnastowiecznej literatury dziecięcej, których przygody opierają się na motywie nadprzyrodzonej przemiany i podróży do niezwykłego świata.
Jego historia łączy fantastyczne wydarzenia z tematyką społeczną, przedstawiając losy dziecka doświadczającego okrutnego traktowania.
Przemiana w wodne dziecko oraz podróż przez podwodne krainy stanowią podstawę baśniowej fabuły, natomiast spotkania z niezwykłymi postaciami nadają opowieści wymiar moralny.
Dzięki popularności powieści Charlesa Kingsleya oraz jej adaptacjom teatralnym i filmowym Tom stał się jednym z bohaterów brytyjskiej fantastyki dziecięcej XIX wieku.
Bibliografia
- Pringle, David, The Ultimate Encyclopedia of Fantasy, Woodstock: Overlook Press, 1999.