Próba jednoznacznego określenia prawdziwej natury dobra i zła nie jest jednak łatwa. To coś znacznie więcej niż jedynie przeciwstawienie „złego” i „dobrego”.
Wiele wydarzeń i doświadczeń można interpretować z różnych, równie uzasadnionych perspektyw. Dla jednego narodu sprawiedliwa wojna wyzwoleńcza może być dla innego narodu złośliwą inwazją i aktem zniszczenia.
Niektóre doświadczenia bywają bolesne, a mimo to przynoszą korzyści. Zniszczenie również ma swoje miejsce – martwe drewno musi zostać usunięte, aby mogło rozkwitnąć nowe życie.
Źródła ludzkiego zła
Nawet najbardziej okrutne i pozornie bezsensowne akty przemocy zazwyczaj mają swoje źródło w szaleństwie, cierpieniu i osamotnieniu.
Żaden człowiek nigdy nie budzi się rano, nie uśmiecha się do siebie i nie myśli szczerze: „Jestem zły! Tak!”.
Każdy z nas jest bohaterem własnego życia, bez względu na to, jak bardzo nasze czyny odbiegają od moralnych norm obowiązujących w naszej kulturze.
Najstraszniejsze czyny są zawsze popełniane przez ludzi przekonanych, że ich działania są właściwe albo konieczne. Być może tragicznie się mylą, jednak życie nie jest wyposażone w jasną instrukcję postępowania.
To wszystko jest przerażające, ale trudno uznać je za przejaw absolutnego zła.
Zło jako przeciwieństwo życia
Kluczowe znaczenie ma tutaj samo życie. Nie istnieje czyn tak odrażający, którego jakaś kultura w dziejach ludzkości nie uznawałaby za normalny i akceptowalny.
Strach, cierpienie, samotność i chciwość są zjawiskami głęboko negatywnymi, lecz jednocześnie stanowią odpowiedź na fakt, że życie jest złożone, nieuporządkowane i otwarte na różne interpretacje.
Jeżeli zło ma mieć charakter obiektywny, nie może oznaczać po prostu „tego, czego nie aprobujemy w obecnym stuleciu”.
Aby w ogóle posiadało własną tożsamość, zło musi istnieć niezależnie od takich ocen. Tym samym staje się ono przeciwnikiem samego życia.
Zło jest antyżyciem – nienasyconą pustką, która pragnie pochłonąć emocje, zdrowy rozsądek, doświadczenie i wszystko inne.
Jest bezmyślną, pogardliwą wzgardą wobec istnienia, zimnym podmuchem przenikającym ciepłe jądro naszego „ja”.
Dobro jako afirmacja życia
Te same zasady odnoszą się również do dobra. Aby je odnaleźć, należy oddalić się od zła, przejść przez doświadczenie istnienia i wyjść po jego drugiej stronie.
Dobro jest iskrą samego życia.
Jest nieograniczoną twórczością, niepowstrzymanym śmiechem oraz tryskającym źródłem czystej energii i entuzjazmu. Dobro dąży do wypełnienia pustki pozostawionej przez zło z taką samą siłą, z jaką zło pragnie pochłonąć dobro.
Nie polega ono na współczuciu, pomocy, życzliwości ani na żadnej z innych pozytywnych wartości, na których opiera się nasza kultura.
Dobro oznacza po prostu afirmację iskry życia, tak samo jak zło oznacza jej odrzucenie.