Akcja utworów urban fantasy rozgrywa się we współczesnym, rzeczywistym świecie, który znamy na co dzień – w tak zwanej rzeczywistości konsensualnej.
To jednak nie wszystko, ponieważ urban fantasy kryje znacznie więcej, niż większość ludzi sobie uświadamia.
Magia i lub nadprzyrodzone istoty istnieją w tajemnicy, tworząc ukrytą społeczność funkcjonującą za fasadą codziennego życia jak np. jest to przedstawione w twórczości J. K. Rowling (Harry Potter).
Elementy fantastyczne mogły istnieć od zawsze albo przenikać z innego poziomu rzeczywistości, jednak w każdym przypadku wkraczają do zwyczajnego świata i wpływają na życie bohaterów.
Większość ludzi nadal prowadzi swoje codzienne życie, nie mając najmniejszego pojęcia o cudach i zagrożeniach ukrytych tuż obok.
Tajemnica jako najważniejsza cecha
To właśnie tajemnica stanowi podstawową cechę definiującą urban fantasy.
Jeżeli akcja rozgrywa się we współczesnym świecie, ale istnienie magii i elementów fantastycznych jest powszechnie znane oraz akceptowane, utwór zalicza się raczej do historii alternatywnej.
Urban fantasy jako styl
Urban fantasy jest w równym stopniu stylem opowiadania, co odrębnym podgatunkiem.
Z tego powodu wiele utworów można jednocześnie zaliczyć do innych odmian fantastyki.
Przykładem jest serial Buffy: Postrach wampirów, który jest zarówno urban fantasy, jak i dark fantasy.
Podobnie cykl Akta Dresdena Jima Butchera należy do urban fantasy, choć jednocześnie łączy cechy innych odmian gatunku.
Okresami historycznymi szczególnie często wykorzystywanymi jako tło dla podobnych opowieści są między innymi epoka wampirycznego romansu około 1942 roku, Cesarstwo Rzymskie oraz wczesne dynastie Chin.
Nie wszystkie utwory fantasy osadzone w tych dawnych epokach należą jednak do urban fantasy.
Jeżeli bohaterowie funkcjonują w świecie świadomym istnienia legendarnych wydarzeń z przeszłości, opowieść zalicza się do mythic fantasy.