Twórca: Homer
Źródło: Odyseja (epos)
Data: ok. 750 p.n.e.
Wprowadzenie
Odyseusz to przebiegły bohater – zarazem wojownik i żeglarz, a także po części trickster – który walczy po stronie Greków podczas wojny trojańskiej, a następnie usiłuje drogą morską powrócić do swojej żony Penelopy na wyspę Itaka. To właśnie ta wielka podróż powrotna, dziesięcioletnia wędrówka przez Morze Śródziemne i krainy mityczne, stanowi temat poematu Homera. Jest to wyprawa pełna fantastycznych szczegółów i nadprzyrodzonych wydarzeń – od wścibskich ingerencji bogów olimpijskich po przygody z jednookim olbrzymem Polifemem i czarodziejką Kirke, potrafiącą przemieniać ludzi w świnie.
Znany również pod swoim rzymskim imieniem, Ulisses, Odyseusz jest wielkim archetypem zaradnego podróżnika i odkrywcy w literaturze zachodniej. Z tego względu jego wpływ na gatunek fantasy jest nie do przecenienia.
Miejsce Odysei w literaturze
Dość często twierdzi się, że Odyseja Homera oraz towarzysząca jej Iliada stanowią „początek” całej literatury zachodniej (a tym samym fantasy). Nic bardziej mylnego. Eposy Homera były końcowym produktem tradycji poezji ustnej, czyli pieśni heroicznej, która trwała przez kilka stuleci – być może od czasów półlegendarnych wojen trojańskich około 1200 roku p.n.e. – aż do chwili, gdy eposy osiągnęły swoją „ostateczną” postać w VIII wieku p.n.e. (choć nie była ona wcale tak ostateczna, ponieważ zachowane teksty pochodzą z wielu stuleci późniejszych i były redagowane przez długi szereg uczonych ateńskich i aleksandryjskich).
Z późniejszej literatury greckiej wiemy, że eposy Homera były jedynie dwoma utworami należącymi do znacznie większego, dziś zaginionego cyklu poematów narracyjnych. Pozostałe opowiadały o innych wydarzeniach długotrwałej wojny – w tym o upadku samej Troi, którego Homer nie opisuje – oraz o powrotach do domu wielu innych bohaterów. Arcydzieła Homera były w istocie „późnymi” przykładami swojej formy i przetrwały nie dlatego, że były jedyne, lecz dlatego, że uznano je za najlepsze.
Dziedzictwo mitologii grecko-rzymskiej
Nie ma tu miejsca, by wymienić wszystkich pozostałych wspaniałych bohaterów i fantastyczne istoty z mitologii, legend i literatury greckiej oraz rzymskiej – Eneasza, Achillesa, wynalazcę Dedala i jego syna Ikara (który na skrzydłach z piór wzleciał zbyt blisko słońca), Heraklesa (znanego również jako Herkules, którego dwanaście prac wystawiło go przeciw wszelkiego rodzaju potworom), Jazona i Argonautów (wyruszających na poszukiwanie Złotego Runa), Orfeusza i jego żonę Eurydykę (którzy zeszli do świata podziemnego), Perseusza (który dosiadał skrzydlatego Pegaza, zabił potwora, aby ocalić Andromedę, a później odciął głowę Gorgonie), Romulusa i Remusa (wychowanych przez wilczycę) oraz Tezeusza (który odważył się wejść do labiryntu, by zabić Minotaura). To jedynie kilka przykładów, dlatego Odyseusz, jako jedna z najbardziej fundamentalnych postaci spośród nich wszystkich, musi być ich reprezentantem.