Gry należą do najstarszych form ludzkiej rozrywki, a niektóre z nich pozostają w użyciu od tysięcy lat. Przez długi czas ich podstawowe zasady i sposoby rozgrywki zmieniały się stosunkowo nieznacznie. Dopiero rozwój nowych technologii oraz przemiany w projektowaniu gier doprowadziły do powstania nowych form zabawy, wśród których szczególne miejsce zajęły gry fabularne. Jednym z najważniejszych wydarzeń w ich historii było opracowanie Dungeons & Dragons, łączącego elementy symulacji bitewnych, fantastyki i wspólnego tworzenia opowieści.
Od tradycyjnych gier do nowych form rozrywki
Gry planszowe, karciane oraz symulacje bitewne mają wielowiekową tradycję. Nawet stosunkowo współczesne tytuły, takie jak Monopoly, wywodzą się z wcześniejszych koncepcji. Wraz ze wzrostem umiejętności czytania i pisania oraz rozwojem masowej produkcji zasady gier stawały się coraz bardziej rozbudowane, jednak wiele podstawowych mechanizmów nadal opierało się na rozwiązaniach znanych z przeszłości.
Sytuacja uległa zmianie wraz z rozwojem technologii i pojawieniem się nowych koncepcji intelektualnych. Szczególne znaczenie miały gry komputerowe, które szybko zaczęły zastępować część starszych form rozrywki. Przemysł gier elektronicznych rozwinął się do rozmiarów przewyższających nawet przemysł filmowy, a współczesne gry stały się jedną z największych gałęzi rozrywki.
Rozwój ten nie ograniczał się jednak do technologii elektronicznych. Istotne przemiany zachodziły również w tradycyjnych grach, czego przykładem było powstanie nowoczesnych gier fabularnych.
Powstanie Dungeons & Dragons
Początki współczesnych gier fabularnych wiążą się z działalnością niewielkiego amerykańskiego przedsiębiorstwa Tactical Studies Rules, założonego w 1973 roku i prowadzonego przez Gary’ego Gygaxa oraz Donalda Kaye’a.
Firma opublikowała grę Dungeons & Dragons, opracowaną wspólnie przez Gary’ego Gygaxa i Dave’a Arnesona. Obaj twórcy wywodzili się ze środowiska miłośników gier wojennych i symulacji militarnych, jednak ich nowy projekt znacząco odbiegał od tradycyjnych zasad tego rodzaju rozgrywek.
Arneson zamierzał stworzyć grę, która pozwalałaby uczestnikom wcielać się w bohaterów fantasy, w tym wojowników i czarodziejów. Zamiast odtwarzać starcia armii lub oddziałów wojskowych, gracze mieli kierować pojedynczymi postaciami i uczestniczyć w przygodach rozgrywających się w wyobrażonym świecie.
Mechanika i przebieg rozgrywki
Podstawą Dungeons & Dragons było odgrywanie postaci stworzonych zgodnie z indywidualnymi preferencjami uczestników. Gracze mogli wybierać między innymi wojowników, złodziei, czarodziejów oraz księżniczki, a następnie rozwijać ich umiejętności i osobowość w trakcie kolejnych przygód.
Rozgrywka odbywała się w świecie fantasy, w którym uczestnicy wspólnie przemierzali wyobrażone krainy, podejmowali walkę z przeciwnikami i rozwiązywali zagadki. W przeciwieństwie do tradycyjnych symulacji bitewnych nie wymagała ona wykorzystywania metalowych figurek ani odmierzania odległości za pomocą taśmy mierniczej. Najważniejszym elementem była wyobraźnia uczestników.
Szczególną rolę pełniła osoba prowadząca rozgrywkę, określana jako kontroler gry. Odpowiadała ona za przedstawianie świata, rozwijanie fabuły oraz opisywanie sytuacji, z którymi mierzyli się gracze. Pozostali uczestnicy podejmowali decyzje dotyczące działań swoich bohaterów, współtworząc przebieg opowieści.
Postacie mogły stopniowo rozwijać swoje umiejętności, zdobywać doświadczenie oraz zwiększać możliwości działania. Rezultaty podejmowanych prób nie zawsze były jednak przewidywalne. Aby zapewnić spójność zasad i rozstrzygać sytuacje konfliktowe, takie jak walka czy używanie umiejętności, wykorzystywano rzuty wielościennymi kośćmi.
Wyniki tych rzutów decydowały między innymi o powodzeniu ataków, obrażeniach zadawanych przeciwnikom oraz skuteczności działań podejmowanych przez bohaterów. W ten sposób rozgrywka łączyła swobodę narracyjną z mechanizmami losowymi, które wpływały na rozwój wydarzeń.
Ukształtowanie gier fabularnych
Dungeons & Dragons wprowadziło model rozgrywki odmienny od tradycyjnych gier wojennych. Zamiast koncentrować się na symulowaniu konfliktów militarnych, uczestnicy wspólnie tworzyli opowieść, której przebieg zależał od ich decyzji, działań postaci oraz rezultatów rozstrzygnięć losowych.
Ważną cechą tej formy rozrywki była możliwość kontynuowania przygód z udziałem tych samych bohaterów. Postacie rozwijały się wraz z kolejnymi rozgrywkami, a ich wcześniejsze doświadczenia wpływały na późniejsze możliwości.
Połączenie indywidualnego odgrywania ról, wspólnej narracji, fantastycznego świata i zasad określających rezultaty działań doprowadziło do ukształtowania nowego rodzaju gry, określanego mianem gry fabularnej, czyli role-playing game (RPG).
Bibliografia
- Pringle, David, The Ultimate Encyclopedia of Fantasy, Woodstock: Overlook Press, 1999.