Olbrzymy – nadprzyrodzone istoty humanoidalne o ogromnych rozmiarach, wywodzące się z mitologii greckiej oraz innych tradycji mitologicznych. Najczęściej przedstawiane są jako stworzenia odżywiające się mięsem, niekiedy również ludzkim. Występują w licznych mitach, baśniach, legendach oraz utworach literatury fantasy, gdzie mogą przyjmować różnorodne postacie i pełnić odmienne funkcje fabularne.
Pochodzenie i charakterystyka olbrzymów
Olbrzymy należą do istot nadprzyrodzonych obecnych w wielu tradycjach mitologicznych. Ich podstawową cechą jest niezwykły wzrost, znacznie przewyższający rozmiary człowieka. Często przedstawiane są jako niebezpieczne stworzenia, których ogromna siła fizyczna stanowi zagrożenie dla ludzi.
W mitologii greckiej jednym z najbardziej znanych olbrzymów był Polifem, jednooki przeciwnik Odyseusza. Jego postać wiąże się z tradycją cyklopów, których nazwa pochodzi od greckiego określenia oznaczającego istoty jednookie. Nie wszystkie olbrzymy należące do tej kategorii musiały jednak posiadać tylko jedno oko.
Z olbrzymami spokrewnione są również ogry i trolle, występujące w licznych baśniach, romansach oraz legendach. Istoty te stanowią odmienne warianty nadprzyrodzonych stworzeń o cechach zbliżonych do olbrzymów.
Szczególną odmianą są olbrzymy znane z baśni arabskich, często określane mianem dżinnów. W literaturze fantasy oraz filmie bywają przedstawiane jako istoty o ogromnych rozmiarach.
Olbrzymy w literaturze fantasy
W literaturze fantasy olbrzymy występują zarówno jako przeciwnicy bohaterów, jak i postacie odgrywające inne role w świecie przedstawionym. Ich charakterystyka nie ogranicza się wyłącznie do nadzwyczajnego wzrostu i siły, ponieważ poszczególni autorzy nadają im również odmienne cechy osobowości oraz znaczenie fabularne.
Przykładem wykorzystania motywu olbrzymów jest powieść Poula Andersona Three Hearts and Three Lions (1961). Istoty te pojawiają się również w utworach Johna Gordona The Giant Under the Snow (1968), Piersa Anthony’ego A Spell for Chameleon (1977) oraz Charlesa de Linta Jack the Giant-Killer (1987).
W wymienionych utworach olbrzymy stanowią element fantastycznego świata, nawiązujący do tradycji mitologicznych i baśniowych.
Olbrzymy w ujęciu humorystycznym i parodystycznym
Motyw olbrzyma wykorzystywany jest także w literaturze fantasy o charakterze humorystycznym i satyrycznym.
W powieści L. J. Gallarda The Drowned Giant (1961) olbrzym pojawia się jako martwa istota wyrzucona przez morze na brzeg. Fabuła koncentruje się na stopniowym rozczłonkowywaniu jego ciała oraz rozpraszaniu jego szczątków przez ludzi.
Odmienne ujęcie przedstawia James Morrow w powieści Towing Jehovah (1994), wyróżnionej nagrodą World Fantasy Award. Utwór wykorzystuje motyw Boga przedstawionego jako gigantyczne zwłoki.
Przykłady te ukazują wykorzystanie olbrzymów nie tylko jako potężnych istot znanych z mitów i baśni, lecz również jako elementów fantastycznej satyry i parodii.
Bibliografia
- Pringle, David, The Ultimate Encyclopedia of Fantasy, Woodstock: Overlook Press, 1999.