C.S. Lewis (1898–1963) – brytyjski pisarz fantasy, znany przede wszystkim jako autor cyklu Opowieści z Narnii oraz trylogii science fantasy The Space Trilogy, zwanej również Ransom Trilogy. Jego twórczość fantastyczna wyróżnia się wykorzystaniem motywów chrześcijańskich, alegorii religijnych i rozważań moralnych.
Trylogia kosmiczna
Jednym z najważniejszych przedsięwzięć literackich Lewisa była trylogia The Space Trilogy, której głównym bohaterem jest Elwin Ransom. Cykl łączy fantastykę naukową z tematyką religijną, przedstawiając podróże międzyplanetarne oraz konflikt sił dobra i zła.
Trylogię tworzą:
- Out of the Silent Planet (1938)
- Perelandra (1943)
- That Hideous Strength (1945)
Out of the Silent Planet
Pierwsza powieść przedstawia historię Ransoma, który zostaje porwany przez dwóch naukowców, Westona i Devine’a, a następnie przewieziony na Marsa.
Podczas pobytu na planecie bohater poznaje jej mieszkańców, reprezentujących trzy rozumne gatunki. Są to hrossowie, przypominający wydry, séroni, podobni do olbrzymów, oraz pfifltriggi, istoty o wyglądzie zbliżonym do owadów.
Ransom odkrywa, że mieszkańcy Marsa żyją w rzeczywistości odmiennej od ziemskiej, a ich społeczeństwa pozostają związane z porządkiem duchowym.
Perelandra
Drugi tom rozgrywa się na Wenus, gdzie Ransom zostaje uwikłany w konflikt przypominający biblijną historię kuszenia w ogrodzie Eden.
Na planecie spotyka Zieloną Panią, której niewinność zostaje wystawiona na próbę przez Westona, opętanego przez Szatana. Ransom podejmuje próbę powstrzymania kuszenia, jednak ostatecznie musi zmierzyć się z przeciwnikiem w bezpośredniej walce.
Wydarzenia te stanowią fantastyczną reinterpretację motywu grzechu pierworodnego i walki z pokusą.
That Hideous Strength
Ostatnia część trylogii rozgrywa się na Ziemi. Powieść przedstawia konflikt między siłami duchowymi a organizacją naukową dążącą do podporządkowania człowieka i świata własnym celom.
Organizacja ta wykorzystuje osiągnięcia nauki do realizowania planów związanych z kontrolą społeczeństwa. W wydarzenia zostają uwikłani Ransom oraz jego sprzymierzeńcy, którzy przeciwstawiają się zagrożeniu.
Ważną rolę odgrywa również motyw Merlina, którego obecność łączy fantastykę naukową z tradycją arturiańską.
Listy starego diabła do młodego
W 1942 roku Lewis opublikował Listy starego diabła do młodego (ang. The Screwtape Letters), utwór o charakterze satyrycznym i moralistycznym.
Książka składa się z listów pisanych przez doświadczonego diabła Krętacza do jego młodszego podopiecznego. Ich treść dotyczy sposobów kuszenia ludzi i odciągania ich od dobra.
Lewis wykorzystuje perspektywę istot piekielnych do przedstawienia ludzkich słabości, pokus oraz problemów moralnych.
Cykl Opowieści z Narnii
Najbardziej znanym osiągnięciem Lewisa jest siedmiotomowy cykl Opowieści z Narnii, publikowany w latach 1950–1956.
Seria przedstawia fantastyczny świat Narnii, do którego trafiają dzieci pochodzące z rzeczywistości współczesnej autorowi. Kraina zamieszkana jest przez mówiące zwierzęta, istoty mitologiczne oraz postacie obdarzone magicznymi zdolnościami.
Cykl obejmuje:
- Lew, czarownica i stara szafa (ang. The Lion, the Witch and the Wardrobe, 1950)
- Książę Kaspian (ang. Prince Caspian, 1951)
- Podróż „Wędrowca do Świtu” (ang. The Voyage of the Dawn Treader, 1952)
- Srebrne krzesło (ang. The Silver Chair, 1953)
- Koń i jego chłopiec (ang. The Horse and His Boy, 1954)
- Siostrzeniec czarodzieja (ang. The Magician’s Nephew, 1955)
- Ostatnia bitwa (ang. The Last Battle, 1956)
Świat Narnii i jego symbolika
Centralną postacią cyklu jest Aslan, potężny lew będący opiekunem Narnii. Jego obecność nadaje opowieściom wyraźny wymiar religijny i alegoryczny.
W Lwie, czarownicy i starej szafie Aslan dobrowolnie oddaje życie, aby ocalić Edmunda, jednego z dzieci przybyłych do Narnii. Następnie powraca do życia, co stanowi nawiązanie do chrześcijańskiej historii śmierci i zmartwychwstania Chrystusa.
W kolejnych tomach Lewis rozwija motywy związane z wiarą, poświęceniem, odkupieniem i walką dobra ze złem.
Fantastyka i alegoria religijna
Opowieści z Narnii łączą elementy baśni, fantasy i alegorii chrześcijańskiej. W świecie przedstawionym występują zarówno postacie zaczerpnięte z mitologii klasycznej, jak i istoty charakterystyczne dla tradycyjnych opowieści fantastycznych.
Lewis wykorzystuje motywy religijne do konstruowania historii o charakterze moralnym, przeznaczonych przede wszystkim dla młodszych czytelników.
Niektóre fragmenty cyklu, szczególnie Ostatnia bitwa, zawierają rozbudowane odniesienia do chrześcijańskiej eschatologii i wizji końca świata.
Charakterystyka twórczości
Twórczość fantastyczna C.S. Lewisa pozostaje silnie związana z jego przekonaniami religijnymi. Autor wykorzystywał fantastykę jako środek przedstawiania problemów moralnych i duchowych, zarówno w utworach przeznaczonych dla dorosłych, jak i w literaturze dziecięcej.
W trylogii kosmicznej łączył motywy science fiction z chrześcijańską wizją wszechświata. W Listach starego diabła do młodego posłużył się satyrą, natomiast w Opowieściach z Narnii wykorzystał baśniową narrację i alegorię.
Jego twórczość spotykała się również z krytyką dotyczącą sposobu przedstawiania postaci i stosowania alegorii religijnej. Wskazywano między innymi na uproszczenia fabularne oraz niespójności występujące w niektórych późniejszych tomach Opowieści z Narnii.
Mimo tych zastrzeżeń Lewis pozostaje jednym z najważniejszych autorów brytyjskiej fantasy XX wieku, a Opowieści z Narnii należą do najbardziej rozpoznawalnych cykli literatury fantastycznej dla dzieci.
Bibliografia
- Pringle, David, et al. The Ultimate Encyclopedia of Fantasy: The definitive illustrated guide. London: Headline, 2021.