Michael Moorcock (ur. 1939) – brytyjski powieściopisarz fantasy i science fiction, znany z niezwykle różnorodnej twórczości obejmującej fantastykę heroiczną, fantasy, science fantasy, literaturę głównego nurtu oraz utwory metafikcyjne. Jego dorobek wyróżnia się rozbudowaną strukturą, licznymi powiązaniami między utworami oraz wielokrotnym wykorzystywaniem alternatywnych tytułów i zmienianiem wcześniejszych tekstów. Jednym z najważniejszych elementów jego twórczości jest koncepcja Wiecznego Czempiona (ang. Eternal Champion), bohatera skazanego na nieustanną walkę z Chaosem w kolejnych wcieleniach i światach wieloświata.
Wieczny Czempion
Centralną postacią wielu utworów Moorcocka jest Wieczny Czempion, który przyjmuje różne postacie i wcielenia. Bohaterowie ci, mimo odmiennych osobowości i historii, pozostają związani z nieustannym konfliktem między siłami porządku i Chaosu.
Do najbardziej znanych wcieleń Wiecznego Czempiona należą Elryk, Corum, Dorian Hawkmoon i Erekosë. Z koncepcją tą powiązane są również postacie Jerry’ego Corneliusa i Jhereka Carneliana.
Elryk z Melniboné
Najbardziej rozpoznawalnym bohaterem stworzonym przez Moorcocka jest Elryk, książę Melniboné, który żyje w niełatwej symbiozie ze swoim demonicznym mieczem Duszożercą (ang. Stormbringer).
Postać zadebiutowała w 1961 roku. Pierwsze opowiadania o jej przygodach, wyróżniające się barwną stylistyką, zostały zebrane w tomie The Stealer of Souls (1963). W 1965 roku ukazała się powieść Stormbringer, stanowiąca zwieńczenie pierwszego etapu historii bohatera.
W 1972 roku opublikowano Elric of Melniboné, przedstawiającą wcześniejsze losy księcia i jego pierwsze podróże. Moorcock kontynuował rozwijanie cyklu przez kolejne lata, a do późniejszych utworów należy White Wolf’s Son (2005).
Corum
Kolejnym wcieleniem Wiecznego Czempiona jest Corum, książę Srebrnej Dłoni, który utracił jedno oko i jedną rękę w walce z wrogami. Podobnie jak Elryk, prowadzi walkę z władcami Chaosu, jednak jego postawa jest bardziej refleksyjna i nacechowana zmęczeniem niż autodestrukcyjna energia księcia Melniboné.
Historia Coruma obejmuje sześć powieści, a do najważniejszych należą trzy utwory opublikowane w 1971 roku:
- The Knight of the Swords (1971)
- The Queen of the Swords (1971)
- The King of the Swords (1971)
Dorian Hawkmoon
Innym wcieleniem Wiecznego Czempiona jest Dorian Hawkmoon, bohater cyklu History of the Runestaff, łączącego elementy science fiction z magią.
W świecie przedstawionym pojawiają się zaawansowane technologie oraz niezwykłe przedmioty magiczne. Jednym z nich jest Czarny Klejnot, głodny, żywy przedmiot umieszczony na czole bohatera przez technokratów z Granbretanii.
Cykl obejmuje cztery powieści:
- The Jewel in the Skull (1967)
- The Mad God’s Amulet (1968)
- The Sword of the Dawn (1968)
- The Runestaff (1969)
Erekosë i pozostali bohaterowie
Do wcieleń Wiecznego Czempiona należy również Erekosë, który pamięta swoje poprzednie życia. Postać pojawiła się w powieści The Eternal Champion (1970). Z tym bohaterem związana jest także historia rycerza poszukującego Świętego Graala w The War Hound and the World’s Pain (1981).
Odrębne warianty koncepcji Wiecznego Czempiona reprezentują Jerry Cornelius i Jherek Carnelian.
Jerry Cornelius jest bohaterem cyklu science fiction zapoczątkowanego powieścią The Final Programme (1968). Jego późniejsze przygody zostały zebrane między innymi w tomie The Cornelius Chronicles (1977).
Jherek Carnelian to postać związana z cyklem science fantasy The Dancers at the End of Time, którego akcja rozgrywa się w odległej przyszłości. Serię zapoczątkowała powieść An Alien Heat (1972).
Gloriana, or the Unfulfill’d Queen
Za jedną z najważniejszych samodzielnych powieści fantasy Moorcocka uznawana jest Gloriana, or the Unfulfill’d Queen (1978).
Utwór przedstawia alternatywną wersję elżbietańskiej Anglii, której władczynią jest królowa Gloriana. Bohaterka prowadzi życie naznaczone licznymi, pozbawionymi radości doświadczeniami seksualnymi, poszukując w nich spełnienia, które miałoby przynieść duchowe uzdrowienie jej samej i całemu królestwu.
Ważnym elementem powieści jest pałac Gloriany, przedstawiony jako rozległy labirynt pełen cieni i ech. Jego konstrukcja nawiązuje do zamku Gormenghast z twórczości Mervyna Peake’a.
Historia królowej rozwija się wokół jej próby uwolnienia się od politycznego dziedzictwa ojca i odnalezienia uczucia, które początkowo wydawało się najmniej odpowiednie.
Zbiorcze wydania twórczości
Od 1992 roku utwory Moorcocka były gromadzone w licznych wydaniach zbiorczych pod wspólnym tytułem The Tale of the Eternal Champion. Publikacje te obejmują zarówno powieści i opowiadania związane z koncepcją Wiecznego Czempiona, jak i utwory niezwiązane bezpośrednio z tym cyklem.
Charakterystyka twórczości
Michael Moorcock należy do autorów, których dorobek obejmuje wiele odmian literatury fantastycznej. W jego twórczości występują fantasy, science fantasy, science fiction oraz groteskowe odmiany fantastyki naukowej, często łączące magię z technologią.
Szczególne znaczenie ma koncepcja Wiecznego Czempiona, pozwalająca autorowi przedstawiać różne wcielenia bohatera uwikłanego w konflikt z Chaosem. Motyw ten łączy liczne utwory i uniwersa literackie Moorcocka.
Jego dorobek obejmuje zarówno rozbudowane cykle fantasy, jak i samodzielne powieści, wśród których szczególne miejsce zajmuje Gloriana, or the Unfulfill’d Queen.
Bibliografia
- Pringle, David, et al. The Ultimate Encyclopedia of Fantasy: The definitive illustrated guide. London: Headline, 2021.