Robert Jordan (1948–2007), właściwie James Oliver Rigney Jr. – amerykański powieściopisarz fantasy, znany przede wszystkim jako autor monumentalnego cyklu Koło Czasu (ang. The Wheel of Time). Przed rozpoczęciem pracy nad tym dziełem publikował również powieści o Conanie Barbarzyńcy, wykorzystując pseudonim literacki Robert Jordan.
Początki twórczości
Jordan rozpoczął działalność w literaturze fantasy od powieści osadzonych w świecie stworzonym przez Roberta E. Howarda. W latach 1982–1984 opublikował siedem książek poświęconych Conanowi:
- Conan the Invincible (1982)
- Conan the Defender (1982)
- Conan the Unconquered (1983)
- Conan the Triumphant (1983)
- Conan the Destroyer (1984)
- Conan the Magnificent (1984)
- Conan the Victorious (1984)
Powieści te poprzedziły jego najważniejsze przedsięwzięcie literackie, jakim stało się Koło Czasu.
Cykl Koło Czasu
Prace nad Kołem Czasu przyniosły Jordanowi międzynarodową popularność. Pierwszy tom, The Eye of the World, ukazał się w 1990 roku. Cykl szybko zdobył szerokie grono czytelników i odniósł znaczący sukces komercyjny.
Jordan ukończył jedenaście głównych tomów serii:
- The Eye of the World (1990)
- The Great Hunt (1990)
- The Dragon Reborn (1991)
- The Shadow Rising (1992)
- The Fires of Heaven (1993)
- Lord of Chaos (1994)
- A Crown of Swords (1996)
- The Path of Daggers (1998)
- Winter’s Heart (2000)
- Crossroads of Twilight (2002)
- Knife of Dreams (2005)
Cykl wyróżnia się rozbudowanym światem przedstawionym, licznymi postaciami oraz wielowątkową fabułą, w której tradycyjne motywy fantasy heroicznej łączą się z konfliktami politycznymi i religijnymi.
Świat przedstawiony
Jednym z centralnych elementów Koła Czasu jest koncepcja powracających cyklicznie wydarzeń oraz przeznaczenia, które wpływa na losy bohaterów.
Główną postacią serii jest Rand al’Thor, młody mężczyzna pochodzący z prowincjonalnej społeczności, który stopniowo odkrywa własne niezwykłe przeznaczenie. Towarzyszą mu przyjaciele i sprzymierzeńcy, również odgrywający istotne role w rozwoju wydarzeń.
Rand zostaje uwikłany w konflikt z siłami Czarnego, potężnego przeciwnika dążącego do podporządkowania sobie świata. W jego walce ważną rolę odgrywają zarówno zdolności magiczne, jak i działania polityczne oraz militarne.
Świat Koła Czasu zamieszkują liczne ludy i społeczności, których tradycje, wierzenia oraz interesy polityczne wpływają na przebieg wydarzeń. Wśród istot nadprzyrodzonych występują między innymi Trolloki, stworzenia odpowiadające pod względem funkcji orkom znanym z twórczości J.R.R. Tolkiena.
Magia i postacie kobiece
Ważne miejsce w cyklu zajmują Aes Sedai, organizacja kobiet zdolnych do posługiwania się magią. Jej członkinie odgrywają znaczącą rolę w polityce i wydarzeniach związanych z przeznaczeniem Randa.
Magia stanowi jeden z podstawowych elementów świata przedstawionego. Jej wykorzystanie wiąże się jednak z określonymi zagrożeniami, szczególnie w przypadku mężczyzn obdarzonych zdolnościami magicznymi, którzy mogą popaść w obłęd.
Wśród najważniejszych postaci kobiecych znajduje się Nynaeve, posiadająca niezwykłe zdolności magiczne i uzdrowicielskie. Jej historia stanowi jeden z istotnych wątków cyklu.
Konstrukcja i rozwój fabuły
Koło Czasu wyróżnia się bardzo rozbudowaną narracją. Jordan przedstawia wydarzenia z perspektywy wielu bohaterów, rozwijając liczne wątki polityczne, militarne i osobiste.
Początkowe tomy koncentrują się przede wszystkim na losach Randa i jego towarzyszy, którzy opuszczają rodzinne strony i stopniowo odkrywają znaczenie własnych działań dla przyszłości świata.
W kolejnych częściach fabuła staje się coraz bardziej złożona. Pojawiają się nowe społeczności, konflikty polityczne oraz postacie, których działania wpływają na główną historię.
Rozbudowa świata przedstawionego prowadziła jednak do spowolnienia tempa narracji. W późniejszych tomach niektóre wątki rozwijały się bardzo powoli, a ich znaczenie dla głównego konfliktu pozostawało przez długi czas niejasne.
Zakończenie cyklu
Robert Jordan zmarł w 2007 roku, nie ukończywszy Koła Czasu. Przed śmiercią pracował nad zakończeniem serii, przygotowując szczegółowe notatki i materiały dotyczące dalszego rozwoju fabuły.
Pierwotnie planował zamknąć historię w dwunastym tomie, jednak zgromadzony materiał okazał się zbyt obszerny, aby można go było przedstawić w jednej powieści.
Dokończenie cyklu powierzono Brandonowi Sandersonowi, który wykorzystał pozostawione przez Jordana materiały i współpracował z jego wdową oraz redaktorką, Harriet McDougal.
Ostatecznie zakończenie serii ukazało się w trzech tomach:
- The Gathering Storm (2009)
- Towers of Midnight (2010)
- A Memory of Light (2013)
Publikacja tych powieści pozwoliła zamknąć wielowątkową historię rozpoczętą przez Jordana w 1990 roku.
Charakterystyka twórczości
Twórczość Roberta Jordana wyróżnia się zainteresowaniem klasyczną fantasy heroiczną, rozbudowanymi światami oraz wielowątkowymi historiami przedstawiającymi konflikty o znaczeniu cywilizacyjnym.
W Kole Czasu pisarz wykorzystał tradycyjne motywy gatunku, takie jak młody bohater odkrywający własne przeznaczenie, walka dobra ze złem, magiczne zdolności oraz podróż przez nieznany świat. Jednocześnie rozwinął je w rozległą opowieść obejmującą liczne społeczności, kultury i systemy polityczne.
Charakterystyczną cechą cyklu jest również przedstawianie przeznaczenia jako siły wpływającej na wydarzenia i decyzje bohaterów.
Najważniejszym osiągnięciem Jordana pozostaje Koło Czasu, jeden z najbardziej rozbudowanych i popularnych cykli współczesnej fantasy. Pomimo krytyki dotyczącej długości i tempa narracji seria zdobyła ogromną popularność, a jej ukończenie po śmierci autora stało się znaczącym wydarzeniem w historii literatury fantastycznej.
Bibliografia
- Pringle, David, et al. The Ultimate Encyclopedia of Fantasy: The definitive illustrated guide. London: Headline, 2021.