Rewolucja komputerowa przyniosła ogromne zmiany w wielu aspektach życia, ale jedną z dziedzin, na które wywarła największy wpływ, były wypoczynek i rozrywka. Pierwszym zastosowaniem komputerów w grach fantasy były gry przygodowe. Programy te określano mianem interaktywnej fikcji i rzeczywiście były do niej bardzo zbliżone.
Początkowo komputer opisywał graczowi miejsce oraz znajdujące się w nim przedmioty. Następnie gracz mówił komputerowi, co chce zrobić. Eksplorując lokacje w grze i wykonując właściwe działania przy użyciu odpowiednich przedmiotów, uzyskiwał dostęp do kolejnych obszarów i obiektów, aż w końcu ukończył grę po wykonaniu określonego zestawu czynności.
Colossal Cave i początki komputerowej przygody
Pierwsza gra przygodowa nosiła tytuł Colossal Cave. Programista Will Crowther wraz z żoną w 1972 roku eksplorował i sporządzał mapę jaskini w Kentucky, a później Crowther stworzył tekstową komputerową symulację tej jaskini. W 1976 roku jego współpracownik Don Woods rozbudował model, dodając elementy mityczne, przedmioty, zagadki oraz większą liczbę możliwych działań, przekształcając tym samym symulację w grę. Jeszcze w 1976 roku Jim Gillogly przeniósł ją następnie na bardziej rozpowszechniony język programowania C, dzięki czemu gra rozprzestrzeniła się po świecie.
Rozwój tekstowych gier przygodowych
Wraz z pojawieniem się komputerów domowych potencjał rynku gier przygodowych stał się oczywisty. Wczesne komputery domowe miały w najlepszym razie dość podstawowe możliwości graficzne, dlatego interfejs oparty wyłącznie na tekście nie stanowił dla gry większego ograniczenia.
W latach 80. wiele firm wydawało gry przygodowe, z których liczne były oparte na fantasy, między innymi Scott Adams Adventures i Level Nine. Najbardziej wpływową przygodową grą fantasy – a właściwie najbardziej wpływową grą przygodową w ogóle – był jednak Zork firmy Infocom. Dzięki zestawowi diabelnie trudnych zagadek i wszechstronnemu interfejsowi użytkownika Zork odniósł wielki sukces. Z biegiem lat doczekał się kilku kontynuacji. Infocom wydał całą gamę gier przygodowych należących do różnych gatunków i zdominował rynek na początku i w połowie lat 80.
Od tekstu do rozbudowanej grafiki
Wraz ze wzrostem mocy komputerów tekst został niemal całkowicie wyeliminowany, a grafika stawała się coraz bardziej wyrafinowana. Rysunkową oprawę zastąpiły złożone, pięknie renderowane obrazy trójwymiarowe.
Najbardziej znane są Myst oraz jego kontynuacje Riven i Exile, wszystkie znakomite, ale do innych popularnych gier tego gatunku należą The Crystal Key 2, Syberia, Ico, The Omega Stone oraz Ring 2. Pomimo przejścia od tekstu do grafiki sama rozgrywka pozostała jednak w dużej mierze taka sama – gracz musi odnajdywać przedmioty i wykonywać przy ich użyciu odpowiednie czynności.
Dzięki oszałamiająco renderowanej grafice i wciągającej rozgrywce Myst odniósł wielki sukces.
Narodziny komputerowych RPG
Odrębnym nurtem gier komputerowych stały się komputerowe RPG. W tych w dużej mierze strategicznych grach gracz kontroluje postacie, przemieszczając je w celu eksplorowania lochów, zabijania potworów, wykonywania zadań oraz zwiększania ich siły i umiejętności.
Pierwszym komputerowym RPG był Rogue, w którym z widoku z góry obserwowało się samotnego bohatera przemierzającego losowo generowany loch, zabijającego potwory i zbierającego skarby. Cała „grafika” składała się ze znaków tekstowych ASCII, co nadal jest częstą cechą tej rodziny gier. Rogue pozostaje dobrą grą nawet dziś i wiele osób wciąż w nią gra.
Na przestrzeni lat powstało kilka gier wywodzących się z tego wzorca, z których najważniejsze – i najlepsze – to Moria, Angband oraz Omega. Do innych należą sam Rogue, Hack, NetHack, Ragnarok i Larn. Wszystkie są darmowe, uzależniające i łatwo dostępne przez Internet lub jako shareware. Łącznie określa się je mianem gier roguelike.
Rozwój komputerowych gier fabularnych
Bardziej zaawansowane oprogramowanie szybko pojawiło się na rynku komercyjnym. Wczesne komputerowe RPG opierały się na tej samej zasadzie co gry roguelike, ale występowało w nich kilka postaci graczy, a widok najczęściej przedstawiano z perspektywy pierwszej osoby. Gry te stały się ważnym elementem branży.
Najbardziej znanym przykładem jest prawdopodobnie The Bard’s Tale, którego akcja rozgrywa się w mieście Skara Brae. Dziedzina ta nadal się jednak rozwijała, a współczesne komputerowe RPG, znane jako CRPG, są niemal równie rozbudowane jak pełne gry rozgrywane za pomocą papieru i ołówka.
Najlepszą wydaną do tej pory grą jest bez wątpienia Baldur’s Gate II: Cienie Amn, które bardzo dokładnie odtwarza doświadczenie płynące z gry w D&D3. Do innych znakomitych gier tego rodzaju należą Dungeon Siege, Baldur’s Gate: Dark Alliance – które w rzeczywistości nie jest bezpośrednio związane z Cieniami Amn – Final Fantasy X oraz Morrowind.
Dungeon Keeper i Diablo
W połowie i pod koniec lat 90. komputerowe RPG otrzymały kolejny impuls wraz z premierą Dungeon Keeper firmy Bullfrog. Zrywając ze wszystkimi wcześniejszymi stylami komputerowych gier fabularnych, Dungeon Keeper pozwalał graczowi wcielić się w rolę złego Mistrza Podziemi, który budował loch, rozmieszczał skarby, zatrudniał potworne stworzenia i czekał, aż nieostrożni bohaterowie wpadną prosto w jego ręce. Gra odniosła ogromny sukces.
Inną bardzo znaczącą grą, wydaną mniej więcej w tym samym czasie, było Diablo firmy Eidos. Stanowiło ono bezpośredni hołd dla Morii i innych gier roguelike. Była to gra oparta na eksplorowaniu lochów, przedstawiona z widoku z góry – niewiele było w niej odgrywania ról, za to mnóstwo mordowania bezbronnych zombie i demonów.
Diablo robiło ogromne wrażenie pod względem wizualnym dzięki grafice 3D, bogatym teksturom i znakomitemu dźwiękowi. Jego kontynuacja, Diablo II, prezentowała się jeszcze piękniej. Obie gry zawierały ogromną liczbę przedmiotów, potworów, zaklęć i skarbów, a także kilka konkretnych zadań do wykonania.
Doom, Quake i połączenie różnych nurtów
Te dwa odrębne nurty komputerowych gier fantasy – gry przygodowe i gry fabularne – połączyły się w wybuchowy sposób w będącej skrzyżowaniem fantasy, horroru i science fiction grze Doom firmy ID Software.
Dzięki zaawansowanemu graficznemu interfejsowi pierwszoosobowemu działającemu w czasie rzeczywistym oraz wcześniej zaprojektowanym poziomom Doom na nowo zdefiniował branżę. Stał się inspiracją dla wielu wysokiej jakości naśladowców.
Kolejnym krokiem była gra Quake. Podobnie jak Doom stanowiła połączenie fantasy, horroru i science fiction, oparte na podobnej koncepcji, ale oferowała znacznie ulepszoną grafikę, dźwięk i rozgrywkę. Gra przez Internet umożliwiała w Quake bieganie po zamkach i wysadzanie przyjaciół za pomocą wyrzutni rakiet. Gracze internetowi organizowali się nawet w klany.
Podobnie jak wcześniej Doom, Quake odniósł niezwykły sukces i doczekał się wielu kontynuacji oraz podobnych naśladowców – Quake II, Quake III Arena, Unreal i jego internetowej wersji Unreal Tournament, Half-Life oraz całej masy innych gier.
MMORPG i wspólne wirtualne światy
Nie wszystkie gry sieciowe polegają jednak na zabijaniu ludzi. Stosunkowo niedawnym zjawiskiem jest Massively Multiplayer On-line Role Playing Game, czyli MMORPG – nazwa może niezbyt poręczna, ale właśnie tak się ją wymawia.
Gry te pozwalają tysiącom ludzi grać jednocześnie w tym samym komputerowym świecie. Mogą spotykać się w wirtualnej rzeczywistości, rozmawiać, handlować, walczyć, budować posiadłości, współpracować, wykonywać zadania, zabijać potwory oraz zwiększać swoją siłę i wpływy.
Niektóre pary poznały się nawet, zakochały i pobrały – zarówno w grach, jak i w prawdziwym życiu. Najbardziej znanym MMORPG jest EverQuest, ale istnieje wiele innych gier fantasy, w tym Asheron’s Call oraz Ultima Online.
Inne komputerowe gry fantasy
Istnieje wiele gier komputerowych osadzonych w realiach fantasy, które nie mają związku ani z grami fabularnymi, ani z grami przygodowymi. Obejmują one zarówno gry strategiczne, takie jak będący wariantem fantastycznych szachów Archon z połowy lat 80., jak i gry platformowe, takie jak Ghosts and Goblins czy, z nowszych tytułów, Malice, Abe’s World, Grim Fandango i wiele innych.
Do najciekawszych z historycznego punktu widzenia gier opartych na fantasy należą Populous, w którym gracz wciela się w boga prowadzącego swoich wyznawców i zachęcającego ich do unicestwienia wyznawców konkurencyjnego boga, Sabre Wulf i Knight Lore, Chaos – gra o pojedynkujących się czarodziejach – Shadow of the Beast, a w salonach gier także Venture, Mr Do, Black Tiger, Altered Beast, Rastan Saga i inne.
Internet jako źródło informacji o fantasy
Internet staje się oczywiście cennym źródłem informacji dotyczących wszystkich aspektów fantasy. Amatorskie strony World Wide Web mają tendencję do dość szybkiego zmieniania się, dlatego w poszukiwaniu ogólnych informacji o fantasy najlepiej zacząć od swojej ulubionej wyszukiwarki. Warto spróbować wpisać nazwisko autora lub nazwę RPG.
W poszukiwaniu informacji pomocnych na początek można zwrócić się do następujących grup dyskusyjnych: rec.games.frp.misc w celu uzyskania informacji o grach fabularnych; rec.games.mud.misc dla MUD-ów; rec.games.miniatures.misc w celu uzyskania informacji o figurkach; rec.games.roguelike.misc dla darmowej rodziny gier Rogue; rec.games.trading-card.misc w celu uzyskania informacji o kolekcjonerskich grach karcianych; alt.fantasy do ogólnych rozmów o fantasy; licznych grup alt.fan i alt.games poświęconych konkretnym grom lub autorom oraz rec.arts.books dotyczącej książek w ogóle.