Krasnoludy – istoty fantastyczne wywodzące się z mitologii nordyckiej i celtyckiej, przedstawiane jako humanoidalne stworzenia niewielkiego wzrostu, lecz obdarzone niezwykłą siłą i niekiedy wielką mądrością. Tradycyjnie wiązane są z jaskiniami, kopalniami oraz podziemnymi krainami. Należą do najczęściej występujących ras w literaturze fantasy, gdzie pojawiają się zarówno jako sprzymierzeńcy bohaterów, jak i ich niebezpieczni przeciwnicy.
Pochodzenie i charakterystyka krasnoludów
W tradycyjnych wyobrażeniach krasnoludy wyróżniają się niskim wzrostem, krępą budową ciała oraz znaczną siłą fizyczną. Często przedstawiane są jako brodate istoty noszące topory, o nieustępliwym i wojowniczym usposobieniu.
Szczególne miejsce w ich charakterystyce zajmuje związek z górnictwem, rzemiosłem oraz podziemnymi siedzibami. Krasnoludy bywają przedstawiane jako wykwalifikowani górnicy i rzemieślnicy, posiadający rozległą wiedzę o metalach oraz pracy w kamieniu.
W literaturze fantasy mogą pełnić funkcję wiernych towarzyszy i sprzymierzeńców głównych bohaterów. Niektóre utwory przedstawiają je jednak jako istoty wrogie lub niebezpieczne.
Z krasnoludami spokrewnione są również inne fantastyczne stworzenia, takie jak gnomy, gobliny oraz leprechauny, które w literaturze przyjmują odmienne postacie i właściwości.
Krasnoludy w twórczości J. R. R. Tolkiena
Jednym z najbardziej rozpoznawalnych przedstawień krasnoludów w literaturze fantasy jest ich obraz w twórczości J. R. R. Tolkiena.
Szczególne miejsce zajmuje Gimli, którego przodkowie związani byli z podziemnymi kopalniami Morii. Krasnoludy Tolkiena stały się jednym z najbardziej charakterystycznych wzorców tej rasy w późniejszej literaturze fantasy.
Pomimo znaczenia twórczości Tolkiena krasnoludy występowały w literaturze fantastycznej również wcześniej, a kolejni autorzy przedstawiali je na różne sposoby.
Krasnoludy w innych utworach fantasy
Jednym z przykładów odmiennego przedstawienia krasnoludów jest Otter, bohater powieści H. Ridera Haggarda The People of the Mist (1894). Jest on czarnoskórym wojownikiem o wzroście około czterech stóp, obdarzonym niezwykłą siłą, pozwalającą mu pokonywać przeciwników znacznie przewyższających go wzrostem.
W świecie przedstawionym powieści Otter zostaje uznany za żywe wcielenie bóstwa zaginionego ludu, którego członkowie oddają mu cześć.
Inny wizerunek krasnoluda pojawia się w powieści M. Johna Harrisona A Storm of Wings (1980), należącej do cyklu o Viriconium. Bohaterem utworu jest Tomb the Iron Dwarf, przedstawiony jako wytrzymały zbieracz pozostałości dawnych technologii, posiadający zdolności techniczne i konstruktorskie.
Postać ta okresowo przypomina innym, że jest krasnoludem, a nie filozofem. Wizerunek Tomba łączy tradycyjne cechy krasnoludów, takie jak wytrzymałość i umiejętności rzemieślnicze, z zainteresowaniem technologiami pochodzącymi z przeszłości.
Bibliografia
- Pringle, David, The Ultimate Encyclopedia of Fantasy, Woodstock: Overlook Press, 1999.