Terminologia gier fantasy obejmuje pojęcia odnoszące się do różnych form rozgrywki, sposobów uczestnictwa graczy oraz mechanizmów wykorzystywanych w grach planszowych, karcianych, fabularnych i komputerowych. Poszczególne kategorie różnią się zasadami, stopniem interaktywności, sposobem przedstawiania fikcyjnego świata oraz rolą podejmowanych decyzji. Rozwój technologii komputerowych przyczynił się do powstania nowych odmian gier, łączących tradycyjne mechanizmy z symulacją, narracją i interakcją w środowisku cyfrowym.
Tradycyjne gry planszowe i karciane
Gra planszowa (ang. Board Game) to forma rozgrywki wykorzystująca fizyczną planszę, pionki, znaczniki oraz inne elementy służące do przedstawiania sytuacji i działań uczestników. Gry planszowe należą do tradycyjnych form rozrywki, a ich współczesne odmiany obejmują zarówno proste systemy zasad, jak i rozbudowane mechanizmy strategiczne.
Gra karciana (ang. Card Game) opiera się na wykorzystywaniu kart jako podstawowego elementu rozgrywki. Wiele gier karcianych korzysta z tradycyjnych talii, jednak istnieją również systemy wykorzystujące specjalnie opracowane zestawy kart. Przykładem powszechnie znanej gry karcianej jest poker.
Odrębną kategorię stanowią kolekcjonerskie gry karciane (ang. Collectible Card Game, CCG), określane również skrótem TCG od Trading Card Game. Ich charakterystyczną cechą jest możliwość samodzielnego tworzenia talii z kart nabywanych w losowych zestawach, które można następnie wymieniać z innymi graczami.
Karty różnią się właściwościami i częstotliwością występowania. Część z nich jest stosunkowo powszechna, podczas gdy inne należą do rzadkich i szczególnie poszukiwanych. Rozgrywka wymaga odpowiedniego doboru kart oraz opracowania strategii ich wykorzystania. Jednym z najbardziej znanych przedstawicieli tej kategorii jest Magic: The Gathering.
Gry przygodowe i gry akcji
Gra przygodowa (ang. Adventure Game) jest kategorią związaną z interaktywną fikcją (Interactive Fiction), w której istotną rolę odgrywa uczestnictwo gracza w rozwijającej się opowieści.
W grach przygodowych działania uczestnika wpływają na przebieg wydarzeń, umożliwiając mu poznawanie przedstawionego świata i uczestniczenie w określonych sytuacjach fabularnych.
Gra akcji (ang. Action Game) koncentruje się natomiast przede wszystkim na walce i sprawności wykonywania działań. Zręczność oraz szybkość reakcji stanowią w niej podstawowe elementy decydujące o powodzeniu.
Jednym z przykładów gry akcji jest Mortal Kombat, wykorzystujący mechanikę pojedynków między postaciami.
Do gier akcji zaliczają się również strzelanki pierwszoosobowe (ang. First-Person Shooter, FPS). Ich charakterystyczną cechą jest przedstawianie wydarzeń z perspektywy bohatera kontrolowanego przez gracza, co umożliwia obserwowanie otoczenia tak, jakby uczestnik znajdował się bezpośrednio w świecie gry.
Rozgrywka w strzelankach pierwszoosobowych opiera się przede wszystkim na wykorzystywaniu broni palnej oraz eliminowaniu przeciwników. Przykładem tego rodzaju gry jest Doom.
Gry fabularne i komputerowe RPG
Gra fabularna (ang. Role-Playing Game, RPG) to forma rozgrywki, w której uczestnicy wcielają się w fikcyjne postacie i podejmują decyzje wpływające na przebieg wydarzeń.
W tradycyjnych grach fabularnych uczestnicy tworzą bohaterów, określają ich cechy i umiejętności, a następnie wspólnie rozwijają opowieść. Ważnym elementem jest możliwość eksplorowania fikcyjnego świata, prowadzenia rozmów z innymi postaciami oraz podejmowania działań wynikających z przyjętej roli.
W komputerowych grach RPG gracz kieruje jedną postacią lub grupą bohaterów, uczestnicząc w przygodach przygotowanych w ramach cyfrowego świata.
Rozgrywka obejmuje zazwyczaj eksplorację, walkę, zdobywanie doświadczenia oraz rozwijanie zdolności postaci. Charakterystyczną cechą tego gatunku jest również możliwość podejmowania decyzji wpływających na przebieg fabuły.
Jednym z przykładów komputerowej gry fabularnej jest The Elder Scrolls IV: Oblivion, w której uczestnik przemierza rozbudowany świat i rozwija własnego bohatera.
Wieloosobowe gry sieciowe
Rozwój technologii internetowych umożliwił powstanie gier, w których jednocześnie uczestniczy wielu graczy połączonych za pomocą sieci komputerowej.
MMO (ang. Massively Multiplayer Online) oznacza kategorię gier wieloosobowych rozgrywanych przez Internet, umożliwiających wspólne uczestnictwo dużej liczby użytkowników w jednym środowisku.
W przeciwieństwie do tradycyjnych gier przeznaczonych dla pojedynczego uczestnika, gry MMO opierają się na interakcji między graczami. Mogą oni współpracować, rywalizować oraz podejmować wspólne działania.
Ważnym elementem wielu gier sieciowych jest możliwość rozwoju postaci i uczestniczenia w wydarzeniach zachodzących w rozbudowanym świecie.
Jednym z najbardziej znanych przykładów jest World of Warcraft, reprezentujący kategorię wieloosobowych gier fabularnych online.
Gry strategiczne i wojenne
Gra strategiczna (ang. Strategy Game) to kategoria rozgrywki wymagająca planowania, podejmowania decyzji oraz zarządzania dostępnymi zasobami.
Gry strategiczne mogą przyjmować różne formy, od rozbudowanych symulacji wojennych po systemy oparte na ekonomii i zarządzaniu. Ich wspólną cechą jest konieczność przewidywania skutków działań oraz dostosowywania strategii do zmieniającej się sytuacji.
Przykładem gry strategicznej jest Master of Orion, wykorzystujący mechanizmy zarządzania i rywalizacji w realiach fantastyki naukowej.
Szczególną odmianą tego gatunku są gry wojenne (ang. Wargames), w których uczestnicy symulują konflikty zbrojne z wykorzystaniem odpowiednich zasad.
Rozgrywka może obejmować zarówno rzeczywiste bitwy historyczne, jak i fikcyjne starcia. Gry wojenne wykorzystują modele jednostek, mapy oraz mechanizmy pozwalające odtwarzać przebieg działań militarnych.
Jednym z przykładów tej kategorii jest Warhammer, oparty na rozgrywaniu bitew za pomocą figurek.
Strategie czasu rzeczywistego
Strategia czasu rzeczywistego (ang. Real-Time Strategy, RTS) to odmiana gry strategicznej, w której działania uczestników odbywają się jednocześnie, bez tradycyjnego podziału na tury.
Gracze muszą podejmować decyzje w trakcie nieustannie rozwijającej się rozgrywki, reagując na działania przeciwników oraz zmieniającą się sytuację.
Gry RTS wymagają zarówno planowania strategicznego, jak i sprawnego zarządzania jednostkami oraz zasobami.
Przykładem tego gatunku jest Civilization, wskazywana jako jedna z gier wykorzystujących mechanizmy strategiczne.
Gry symulacyjne
Gra symulacyjna (ang. Simulation) to kategoria gier, których podstawowym założeniem jest odtwarzanie określonych sytuacji, procesów lub form aktywności.
Symulacje mogą obejmować prowadzenie pojazdów, zarządzanie organizacjami, rozwijanie miast lub uczestniczenie w fikcyjnych wydarzeniach.
Jedną z odmian są symulatory lotu, umożliwiające graczowi kontrolowanie samolotu w środowisku odwzorowującym wybrane aspekty rzeczywistego pilotażu.
Wśród gier symulacyjnych znajdują się również produkcje oparte na zarządzaniu i rozwoju określonych struktur. Przykładem jest SimCity 2000, w którym gracz zajmuje się planowaniem i rozbudową miasta.
Interaktywna fikcja i narracja cyfrowa
Interaktywna fikcja (ang. Interactive Fiction, IF) jest formą gry komputerowej, w której podstawową rolę odgrywa tekstowa narracja oraz możliwość wpływania na przebieg wydarzeń.
Wczesne gry tego rodzaju wykorzystywały przede wszystkim opisy słowne, a uczestnik komunikował się z systemem za pomocą poleceń tekstowych.
Rozwój technologii umożliwił stopniowe wprowadzanie grafiki, animacji i interfejsów pozwalających na bardziej bezpośrednią interakcję ze światem gry.
Współczesne odmiany interaktywnej fikcji mogą łączyć narrację tekstową z elementami wizualnymi, zachowując nacisk na podejmowanie decyzji i uczestnictwo w opowieści.
Jednym z przykładów gry wykorzystującej elementy interaktywnej narracji jest Chivalry, w której działania gracza wpływają na rozwój wydarzeń.
Gry wykorzystujące rzeczywistość rozszerzoną
Rzeczywistość rozszerzona (ang. Augmented Reality, AR) to technologia umożliwiająca nakładanie generowanych komputerowo obrazów i elementów cyfrowych na obraz rzeczywistego otoczenia.
W grach wykorzystujących AR uczestnik może obserwować obiekty wirtualne umieszczone w przestrzeni, w której się znajduje.
Technologia ta pozwala łączyć elementy świata rzeczywistego z fikcyjnymi postaciami, przedmiotami i wydarzeniami.
Jednym z przykładów jest Pokémon Go, w którym gracze mogą odnajdywać i zbierać wirtualne stworzenia pojawiające się w ich otoczeniu.
Gry jednoosobowe i solowe
Gra solo (ang. Solo Game) jest formą rozgrywki przeznaczoną dla pojedynczego uczestnika.
W odróżnieniu od gier wymagających współpracy lub rywalizacji między wieloma osobami, gry solowe umożliwiają samodzielne podejmowanie decyzji i realizowanie celów.
Jedną z odmian są książki paragrafowe, określane również jako gry książkowe. Ich konstrukcja opiera się na podziale tekstu na ponumerowane fragmenty, między którymi czytelnik przemieszcza się zgodnie z podejmowanymi decyzjami.
Przebieg opowieści zależy od wyborów uczestnika, a poszczególne ścieżki mogą prowadzić do odmiennych zakończeń.
Przykładem tej formy rozrywki jest seria Fighting Fantasy.
Podręczniki źródłowe i materiały dodatkowe
Podręcznik źródłowy (ang. Sourcebook) to publikacja zawierająca informacje uzupełniające dotyczące określonego systemu gry fabularnej.
Materiały tego rodzaju mogą przedstawiać historię fikcyjnego świata, opisy jego mieszkańców, zasady działania organizacji oraz szczegółowe informacje o poszczególnych krainach.
Podręczniki źródłowe umożliwiają rozszerzanie rozgrywki o nowe elementy, dostarczając uczestnikom i prowadzącym dodatkowych informacji przydatnych podczas tworzenia przygód.
Stanowią tym samym ważną część rozbudowanych systemów fabularnych, których światy rozwijane są za pomocą kolejnych publikacji.
Bibliografia
- Pringle, David, et al. The Ultimate Encyclopedia of Fantasy: The definitive illustrated guide. London: Headline, 2021.