Tworzenie dzieł fantastycznych nie jest uporządkowanym i prostym zajęciem – i całe szczęście. To proces twórczy, pełen wyobraźni i zabawy, a jak większość rzeczy, które można tak opisać, z natury jest nieco chaotyczny.
Nie istnieje jedna prosta definicja gatunku, która byłaby jednocześnie na tyle szeroka, aby objąć wszystko, co zalicza się do fantastyki, i na tyle ścisła, aby wykluczyć wszystko, co fantastyką nie jest. Co więcej, często to właśnie na obrzeżach gatunku, tam gdzie jego granice zaczynają się zacierać, można znaleźć najciekawsze dzieła.
Tak samo wygląda sytuacja z różnymi rodzajami literatury fantastycznej.
Różne typy fantastyki
Bez wątpienia istnieją różne typy fantastyki. Wystarczy porównać Akta Dresdena Jima Butchera (seria rozpoczęta w 2000 roku), Władcę Pierścieni J.R.R Tolkiena (1954) oraz Wodnikowe Wzgórze Richarda Adamsa (1972).
Różnice między nimi są wyraźne. Łatwo wskazać, co odróżnia każde z tych dzieł od pozostałych.
Równie łatwo można przypisać je do kategorii odpowiadających konkretnym utworom. Akta Dresdena to Urban Fantasy, ponieważ opowiadają o czarodzieju będącym jednocześnie prywatnym detektywem działającym we współczesnym Chicago. Władca Pierścieni należy do High Fantasy, ponieważ porusza epickie motywy bohaterów walczących ze złem w całkowicie fikcyjnej rzeczywistości zamieszkanej przez niezwykłe i magiczne istoty. Z kolei Wodnikowe Wzgórze jest przykładem Animal Fantasy, ponieważ przedstawia zmagania społeczności królików obdarzonych ludzką inteligencją i instynktami.
Gdy granice gatunków się zacierają
Ale jak sklasyfikować epicką opowieść o bohaterze walczącym ze złem w fikcyjnym świecie, w którym wszystkie zwierzęta posiadają ludzką inteligencję (cykl Spellsinger Alana Deana Fostera)?
Albo historię bohatera ze współczesnego Londynu, który zostaje wciągnięty do walki ze złem w dziwnej, magicznej, równoległej wersji miasta zamieszkanej przez niezwykłe i magiczne stworzenia (Un Lun Dun Chiny Miéville’a)?
Odpowiedź jest oczywiście taka, że nie istnieje jedno jednoznaczne rozwiązanie.
Nie ma granicy, która nie byłaby zatarta, ani rodzaju fantastyki, który w pewnym momencie nie zostałby połączony z innymi odmianami fantastyki albo z fantastyką naukową, horrorem, romansem czy jakimkolwiek innym rodzajem literatury, jaki tylko można sobie wyobrazić.
Główne podgatunki fantastyki
Mimo to można przedstawić listę najważniejszych podgatunków fantastyki, którą większość badaczy tego gatunku uznałaby za dobry punkt wyjścia. Jednocześnie to, do którego miejsca na tej liście można przypisać konkretny utwór, zawsze może być przedmiotem dyskusji.
- Sword and Sorcery
- High fantasy
- Grimdark
- Military fantasy
- Fantasy of intrigue
- Mythic fantasy
- Baśnie
- Animal fantasy
- Lost race fantasy
- Dark fantasy
- Urban fantasy
- Alternate history
- Afterlife fantasy
- Legendy arturiańskie
- Arabian Nights fantasy
- Chinoiserie
- Humorous fantasy
- Heroic fantasy
- Romantic fantasy
Bibliografia
- Pringle, D. et al. (2021) The Ultimate Encyclopedia of Fantasy: The definitive illustrated guide. London: Headline.
- Pringle, D. et al. (2003) The definitive illustrated guide to fantasy. London: Carlton Books Ltd.
*Niektóre linki na stronie są linkami afiliacyjnymi. Jeśli dokonasz zakupu za ich pośrednictwem, Kompendium Fantastyki może otrzymać prowizję. Nie wpływa to na cenę produktu.