Odyn, jedno z najważniejszych bóstw mitologii nordyckiej, stanowił istotne źródło inspiracji dla J.R.R. Tolkiena podczas tworzenia postaci zamieszkujących jego mitologiczny świat.
W przeciwieństwie do bóstw posiadających ściśle określone funkcje Odyn łączył wiele różnych, niekiedy sprzecznych cech. Był królem, magiem i bogiem, nazywanym Wszechojcem oraz Panem Zwycięstw. Patronował mądrości, poezji, miłości i czarom.
Ta złożoność pozwala dostrzec jego wpływ w kilku odmiennych postaciach występujących w twórczości Tolkiena, zarówno wśród bohaterów, jak i ich przeciwników.
Manwë i Melkor
Dwa przeciwstawne aspekty Odyna można odnaleźć w postaciach Manwego oraz Melkora, znanego również jako Morgoth.
Manwë, król Valarów, wykazuje podobieństwa do Odyna przedstawianego jako Władca Nieba. Obie postacie reprezentują najwyższą władzę w obrębie swoich mitologicznych hierarchii.
Zupełnie inny aspekt nordyckiego boga widoczny jest w postaci Melkora. Ten upadły Vala, nazywany Mrocznym Nieprzyjacielem, posiada cechy przypominające Szatana. Jednocześnie można zestawić go z mroczniejszym obliczem Odyna, występującego jako Król Czarnoksiężników.
W ten sposób dwa odmienne wyobrażenia nordyckiego bóstwa znajdują swoje odzwierciedlenie w postaciach reprezentujących przeciwstawne siły świata Tolkiena.
Gandalf i Saruman
Wpływ Odyna można również dostrzec w postaciach dwóch czarodziejów: Gandalfa Szarego i Sarumana Białego.
Obaj reprezentują różne przejawy związku pomiędzy wiedzą, magią i władzą, które w mitologii nordyckiej skupiały się w postaci Odyna.
Ich odmienne role w opowieściach Tolkiena pokazują, w jaki sposób cechy jednego mitologicznego pierwowzoru mogły zostać wykorzystane przy konstruowaniu różnych bohaterów.
Odyn jako Władca Pierścieni
Szczególnie interesujące podobieństwo pomiędzy mitologią nordycką a światem Tolkiena dotyczy motywu magicznego pierścienia.
Odyn bywa przedstawiany jako Władca Pierścieni, Król Czarnoksiężników sprawujący władzę nad dziewięcioma światami nordyckiego kosmosu.
Z jego potęgą związany był Draupnir, magiczny złoty pierścień, którego nazwa oznacza „Kapiący”. Co dziewięć dni powstawało z niego osiem kolejnych złotych pierścieni.
Motyw ten stanowi jedno z wyraźnych powiązań tematycznych pomiędzy nordyckimi opowieściami o Odynie a znaczeniem magicznych pierścieni w twórczości Tolkiena.
Mitologiczne inspiracje a oryginalność świata Tolkiena
Mitologia nordycka była jednym z wielu źródeł, z których Tolkien czerpał podczas tworzenia własnego świata. Jego opowieści zawierają również liczne odniesienia do legend i tradycji innych narodów oraz cywilizacji.
Znaczenie tych inspiracji nie polegało jednak na prostym przenoszeniu gotowych postaci i motywów. Tolkien łączył zapożyczone elementy w samodzielny, wewnętrznie powiązany system mitologiczny, nadając im nowe funkcje i znaczenia.
Odyn mógł zatem dostarczyć cech wykorzystanych zarówno przy tworzeniu Manwego i Melkora, jak i Gandalfa oraz Sarumana, lecz każda z tych postaci zajmuje odrębne miejsce w mitologii Ardy.
Zdolność integrowania różnorodnych tradycji w spójną całość stała się jedną z najważniejszych cech twórczości Tolkiena. Pozwoliła mu stworzyć własny świat mitologiczny, który nie jest jedynie zbiorem nawiązań do wcześniejszych wierzeń, lecz odrębną konstrukcją literacką.
Powiązane książki
Bibliografia:
- Day, D. (2017) The Heroes of Tolkien: An Exploration of Tolkien’s Heroic Characters, and the Sources that Inspired his Work from Myth, Literature and History. London: Octopus.
*Niektóre linki na stronie są linkami afiliacyjnymi. Jeśli dokonasz zakupu za ich pośrednictwem, Kompendium Fantastyki może otrzymać prowizję. Nie wpływa to na cenę produktu.