Potęgi Ardy
Valarowie i Majarowie to dwie grupy istot należących do Ainurów, których dzieje zostały przedstawione w drugiej części „Silmarillionu”, zatytułowanej „Valaquenta”. Po wkroczeniu w granice czasu i przestrzeni oraz przyjęciu fizycznych postaci w nowo stworzonym świecie Ardy Ainurowie zostali podzieleni na dwa porządki – Valarów i Majarów.
Obie grupy stanowią rządzące Potęgi Ardy. Tolkien świadomie nadał im cechy przypominające bogów i półbogów europejskich mitologii pogańskich, szczególnie tradycji starożytnej Grecji i Rzymu.
Tworząc ich dzieje, dążył do zbudowania rozbudowanego systemu mitologicznego, obejmującego zarówno zagadnienia kosmogoniczne, jak i historie o charakterze baśniowym. System ten miał posiadać rozmach pozwalający zestawiać go z tradycjami mitologicznymi i literaturami narodów europejskich.
Valariańskie Ery
Valarowie i Majarowie byli pierwszymi lub najważniejszymi mieszkańcami Ardy przez niezwykle długi okres. Tolkien pozostawił niejednoznaczne informacje dotyczące dokładnego czasu jego trwania, jednak pomiędzy stworzeniem Ardy a przebudzeniem Pierworodnych, czyli elfów, miało upłynąć co najmniej dwadzieścia tysięcy lat, licząc według ludzkiego sposobu mierzenia czasu.
Okres ten określany jest jako Valariańskie Ery. Valarowie i Majarowie nieustannie pracowali wówczas nad kształtowaniem fizycznego świata Ardy, a także nad powstawaniem i rozwojem licznych nowych form życia.
Manwë
Królem Valarów jest Manwë, Władca Powietrza. Jego siedzibą jest pałac Ilmarin, położony na szczycie Taniquetilu, najwyższej góry świata.
Postać Manwego wykazuje podobieństwa do Zeusa, utożsamianego przez Rzymian z Jowiszem. Zeus jako król bogów również władał ze swojej siedziby znajdującej się na szczycie najwyższej góry znanej starożytnym Grekom – Olimpu.
Zarówno z Manwem, jak i Zeusem związane są orły. Obaj przedstawiani są także jako brodaci władcy powiązani z burzami i potęgą niebios.
Ulmo
Jednym z najpotężniejszych braci Manwego jest Ulmo, Władca Wód Ardy. Jego odpowiednikiem w mitologii greckiej jest Posejdon, którego Rzymianie nazywali Neptunem.
Obie postacie przedstawiane są jako olbrzymi, brodaci władcy mórz. Są również związani z trzęsieniami ziemi oraz przemierzaniem wzburzonych wód na rydwanach ciągniętych przez konie.
Mandos
Drugim z potężnych braci Manwego jest Mandos, nazywany również Námo. Jest on Sędzią Valarów oraz władcą Sal Mandosa, określanych także jako Sale Oczekiwania.
Mandos posiada cechy zbliżające go do greckiego Hadesa, znanego Rzymianom jako Pluton. Obaj sprawują władzę nad zamkniętymi krainami, w których przebywają zmarli lub oczekujące duchy.
Łączy ich również znajomość przyszłego losu zarówno śmiertelników, jak i istot nieśmiertelnych.
Yavanna i Vána
Wśród żeńskich Valarów odpowiedniki w tradycji grecko-rzymskiej posiadają Yavanna i jej młodsza siostra Vána.
Yavanna jest królową wszystkich rosnących rzeczy. Jej funkcja przypomina grecką Demeter, boginię zbiorów i rolnictwa, utożsamianą przez Rzymian z Ceres.
Vána jest natomiast królową kwitnących kwiatów. Została zestawiona z córką Demeter, Persefoną, rzymską Prozerpiną, będącą boginią wiosny.
Varda Elentári
Varda Elentári, małżonka Manwego, ze względu na swoją rangę królowej może być porównywana przede wszystkim z Herą, żoną Zeusa, znaną w tradycji rzymskiej jako Junona.
Pod względem charakteru i funkcji występują jednak pomiędzy nimi istotne różnice. Hera jest boginią małżeństwa i rodziny oraz postacią zazdrosną i mściwą. Varda pozostaje natomiast Valą światła gwiazd, przedstawianą jako pełna miłości i miłosierdzia.
Pod tym względem więcej łączy ją z Asterią, greckim bóstwem związanym z gwiazdami.
Aulë
Aulë Kowal jest Valarem posiadającym wyraźny odpowiednik w postaci greckiego Hefajstosa, nazywanego przez Rzymian Wulkanem.
Obaj są niezwykłymi rzemieślnikami potrafiącymi tworzyć cuda z metali oraz innych elementów ziemi. Pełnią funkcję płatnerzy i jubilerów bogów, a ich działalność związana jest z mistrzowską obróbką materii.
Tulkas
Tulkas Mocny wykazuje podobieństwa do greckiego Heraklesa, znanego Rzymianom jako Herkules.
Podstawą tego zestawienia jest przede wszystkim niezwykła siła obu postaci, czyniąca z nich wyjątkowych mocarzy w obrębie ich tradycji mitologicznych.
Oromë
Oromë Łowca częściowo przypomina greckiego bohatera i myśliwego Oriona. W obu przypadkach istotną częścią charakterystyki postaci jest ich związek z polowaniem.
Valarowie a mitologia grecko-rzymska
Valarowie nie stanowią bezpośrednich odpowiedników bóstw greckich i rzymskich, lecz ich funkcje, atrybuty i miejsca zajmowane w hierarchii wykazują liczne podobieństwa do postaci znanych z mitologii klasycznej. Najbardziej widoczne analogie dotyczą Manwego i Zeusa, Ulma i Posejdona, Mandosa i Hadesa, Yavanny i Demeter, Vány i Persefony, Aulëgo i Hefajstosa, Tulkasa i Heraklesa oraz Oromëgo i Oriona.
Świadome wykorzystanie tego rodzaju podobieństw było częścią szerszej konstrukcji mitologicznej Tolkiena. Valarowie i Majarowie, jako Potęgi uczestniczące w kształtowaniu Ardy od najwcześniejszych epok jej istnienia, tworzą podstawę systemu mitologicznego przedstawionego w „Silmarillionie”.
Powiązane książki
Bibliografia:
- Day, D. (2017) The Heroes of Tolkien: An Exploration of Tolkien’s Heroic Characters, and the Sources that Inspired his Work from Myth, Literature and History. London: Octopus.
*Niektóre linki na stronie są linkami afiliacyjnymi. Jeśli dokonasz zakupu za ich pośrednictwem, Kompendium Fantastyki może otrzymać prowizję. Nie wpływa to na cenę produktu.